Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm thứ Hai đã chống chế với những người đến thăm Điện Kremlin rằng các đối thủ của ông đang cố gắng “giành chiến thắng trên chiến trường” và “hủy diệt nước Nga từ bên trong”. Lần này ông ta không chỉ bị hoang tưởng.
Quyết tâm của phương Tây đang trở nên cứng rắn trong cuộc chiến Ukraine. Trong nhiều tháng, chính quyền Biden đã cầu xin Putin tìm “lối thoát” khỏi cuộc đối đầu. Giờ đây, mục tiêu được tuyên bố công khai của Hoa Kỳ là giúp Ukraine đánh bại Nga và vô hiệu hóa cỗ máy chiến tranh của Putin để nó không còn đe dọa các nước láng giềng trong tương lai.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin, một người cẩn thận với lời nói của mình, đã tuyên bố rõ ràng hôm thứ Hai sau chuyến đi đến Kyiv để thúc đẩy sự kháng cự của Ukraine: “Chúng tôi muốn thấy Nga suy yếu đến mức không thể làm những điều mà họ đã làm trong việc xâm lược Ukraine”. Austin đã lặp lại thông điệp đó hôm thứ Ba sau cuộc hội đàm với các đồng minh NATO ở Đức.
Đây là một chiến lược với khả năng mất còn rất cao – những nỗ lực nhằm làm suy yếu sức mạnh một quốc gia khác bằng các biện pháp quân sự và kinh tế mà trước đây thường không có kết quả mấy – và tôi đã yêu cầu Nhà Trắng giải thích cặn kẽ các phát biểu nói trên. Một phát ngôn viên của Hội đồng An ninh Quốc gia trả lời: “Chúng tôi muốn Ukraine giành chiến thắng. Chúng tôi dự định biến cuộc xâm lược này thành một thất bại chiến lược đối với Nga. Một trong những mục tiêu của chúng tôi là hạn chế khả năng Nga làm điều gì đó như thế này một lần nữa“.
Đánh giá của phương Tây khi họ siết chặt các ốc vít đã được Ngoại trưởng Antony Blinken tuyên bố thẳng thừng hôm thứ Hai: “Nga đang thất bại; Ukraine đang thành công”. Điều đó chắc chắn đúng sau hai tháng chiến tranh đầu tiên, nhưng những ngày đẫm máu nhất của chiến dịch này có thể còn ở phía trước. Các câu hỏi đặt ra trong tương lai là, liệu chiến lược gây áp lực có thành công trong việc làm tê liệt Putin hay không và với cái giá phải trả là bao nhiêu.
Cho đến nay, quân đội Nga đã bị đánh trọng thương. Đánh giá thiệt hại chính xác nhất mà tôi thấy được đến từ Ben Wallace, Bộ trưởng Quốc phòng Anh. Ông cho biết trong một bài phát biểu hôm thứ Hai rằng, 15.000 lính Nga đã bị giết, 2.000 xe bọc thép bị phá hủy và 60 máy bay trực thăng và máy bay chiến đấu bị bắn rơi. Wallace cho biết, đội quân xâm lược khổng lồ của Nga gồm 120 tiểu đoàn đã bị tổn thất 25% sức mạnh chiến đấu. Đó là một đòn quật vào cơ thể của Nga.
Một bức chân dung tổng hợp sơ sài về nhân mạng được thể hiện bằng những con số này đến từ Mediazone, một tập đoàn truyền thông độc lập của Nga. Các nhà nghiên cứu đã phân tích 1.744 báo cáo cụ thể về tổn thất nhân mạng của Nga. Họ nhận thấy những tổn thất nặng nề trong số lính tinh nhuệ như lính dù, lính thủy đánh bộ và lực lượng đặc biệt. Ít nhất 317 người chết được báo cáo là sĩ quan; 44 người có quân hàm từ trung tá trở lên. Những người lính đã ngã xuống đa số không tương xứng, đến từ các vùng nghèo khó của Dagestan trên dãy núi Caucasus và Buryatia ở miền đông Siberia.
“Không bao giờ nữa” là câu thần chú của phương Tây trong cuộc chiến này, cũng giống như sau năm 1945. Để đánh bại Putin, Mỹ và các đồng minh NATO đang bơm vũ khí và đạn dược vào Ukraine với tốc độ đáng kinh ngạc. Nhưng chiến thuật thực sự quyết định sẽ là bóp nghẹt bộ máy chiến tranh của Nga thông qua các biện pháp trừng phạt kinh tế.
Sự bóp nghẹt kinh tế này chỉ mới bắt đầu, nhưng một quan chức chính quyền Biden đã mô tả một số hiệu quả ban đầu. Xuất khẩu của Hoa Kỳ sang Nga đã giảm 80% so với một năm trước; các mặt hàng bị kiểm soát xuất khẩu đã giảm 99% giá trị. Tên lửa được dẫn chính xác dựa vào chip bán dẫn nước ngoài sẽ không được thay thế khi nguồn cung cấp cạn kiệt. Theo báo cáo của Ukraine, việc sản xuất xe tăng tại hai nhà máy của Nga đã dừng lại vì thiếu các bộ phận phụ tùng nước ngoài.
Một quan chức châu Âu nói với tôi rằng, các nguồn thu nhập của Nga đang dần dần biến mất. Người mua đang tránh xa dầu của Nga trong các tàu chở dầu trên biển. Tình trạng chảy máu chất xám đang gia tăng. Theo báo cáo của một tập đoàn công nghệ Nga, 50.000 đến 70.000 chuyên gia máy tính đã rời khỏi nước, và 100.000 người nữa dự kiến sẽ rời khỏi đất nước vào tháng Tư. Quan chức này dự đoán rằng, nền kinh tế Nga sẽ giảm 8,5% đến 15% trong năm nay.
Sức mạnh toàn cầu của Nga đang suy yếu theo nhiều cách khác. Các ứng cử viên của Moscow đã bị đánh bại trong tháng này trong cuộc bầu cử bốn cơ quan của Liên Hợp quốc. Nga đã bị đình chỉ khỏi Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc. Liên minh Viễn thông Quốc tế đã từ chối các ứng cử viên Nga cho bốn nhóm nghiên cứu đánh giá các vấn đề truyền thông. Những giấc mơ về lãnh đạo công nghệ của Điện Kremlin đang chết dần trên các đồng bằng của Ukraine, cùng với những người lính của họ.
Đâu là những nguy cơ khi thương vong của Nga ngày càng tăng, sức ép kinh tế ngày càng thắt chặt, và Moscow dần mất đi sức mạnh xâm lược các nước láng giềng? Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov hôm thứ Hai cảnh báo rằng: “Về bản chất, NATO sẽ gây chiến với Nga thông qua một nước ủy nhiệm” và ông ta nhắc đến nguy cơ xung đột hạt nhân. Ông nói: “Rủi ro này nghiêm trọng. Nó không nên bị đánh giá thấp“. Austin cho rằng, luận điệu của Lavrov là “rất nguy hiểm và vô ích“.
Các siêu cường đôi khi thua các cuộc chiến vì thiếu cân nhắc. Điều đó đã xảy ra với Hoa Kỳ ở Việt Nam và Afghanistan, và đó có thể là số phận của Nga ở Ukraine. Đoạn đường thoát hiểm chắc chắn phải trông hấp dẫn hơn đối với Putin bây giờ so với cách đây vài tháng.
__________
Tác giả: David Ignatius viết chuyên mục đối ngoại hai lần một tuần cho báo Washington Post. Cuốn tiểu thuyết mới nhất của ông là “The Paladin”.
Đầu năm nay, một vụ khởi tố bắt giam ba cư sĩ của một thiền am ở huyện Đức Hòa, tỉnh Long An, làm tôi chú ý. Theo dõi báo chí, lắng nghe, rồi thưởng thức những bản bolero do chính các các cư sĩ này hát, tôi chưa bao giờ cảm thấy lòng mình xao xuyến và thú vị như vậy. Giữa lúc dư luận bên ngoài đang dậy sóng, trông họ thật an lành. Họ làm tôi chạnh nhớ đến vị tổ thứ ba dòng Trúc Lâm Yên Tử đời nhà Trần và bài thơ “Mưa Núi” của ngài:
Gió thu ban tối thổi hiên tây
Nhà núi đìu hiu tựa đám cây
Tấc dạ tu hành từ những thuở
Dế kêu rầu rĩ bởi ai đây?
(Huyền Quang – Bản dịch của Phan Võ)
Tam tổ Huyền Quang là một thi nhân, một thiền sư, nhưng với văn bút tài hoa và một tâm hồn nghệ sĩ phá chấp, thơ của ngài thường bị người đời chỉ trích là đượm màu thế tục. Đến như tam tổ thiền sư mà “tấc dạ tu hành” còn bị tiếng đời dị nghị, xoi mói, thì nói chi đến một thiền am nhỏ xíu nằm ven bờ ruộng của cái xã Hòa Khánh Tây. Nhưng có lẽ chính nhờ những “lùm xùm” thế gian ấy, người ta mới biết đến Tịnh Thất Bồng Lai và tinh thần tu đạo của vị cư sĩ dẫn đầu thiền am.
Ông Lê Tùng Vân thường được gọi “Thầy ông nội” là người tu theo đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, một đạo gần giống như đạo Hòa Hảo của đức Huỳnh Phú Sổ – Đạo thờ phật và đề cao Tứ ân: ân tổ tiên, ân đất nước, ân tam bảo, ân đồng bào và nhân loại. Tịnh Thất Bồng Lai của ông nay đổi tên thành “Thiền Am Bên Bờ Vũ Trụ”, là nơi ông nuôi trẻ mồ côi và hướng dẫn các đệ tử tu tập.
Ông Lê Tùng Vân (giữa) cùng 2 đệ tử của Thiền Am Bên Bờ Vũ Trụ. Ảnh trên mạng
Ngày 5/1/2022 báo chí, truyền thông rầm rộ đưa tin, công an tỉnh Long An quyết định khởi tố 4 cư sĩ ở đây với các tội danh đang được điều tra: loạn luân; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của nhà nước, tổ chức, cá nhân.
Kịp đến khi cơ quan chức năng chính thức rút lại hết các tội danh trên, để chỉ khởi tố họ vì tội “Lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của nhà nước, tổ chức, cá nhân” thì ôi thôi! nhân phẩm của các cư sĩ này đã bị cả một “hệ thống truyền thông chính thống” bao gồm hàng trăm tờ báo, hàng chục cơ quan, tổ chức đầy quyền lực dìm xuống tận bùn đen!
Thế nhưng, vụ án của các cư sĩ này không giống như bất kỳ vụ án nào từ trước đến nay, và có thể nói rằng chính nhờ nó mà tôi nhìn thấy được những điều rất tích cực từ một xã hội bị cho là băng hoại về đạo đức. Trước cường quyền, vẫn có những người dân bình thường, ung dung chọn sống với lẽ phải, với sự thật và lan truyền nó.
Với một nền tư pháp không dựa trên công lý và những phiên toà “Kanguru” của nước ta, thì đảng ra lịnh bắt ai, xử ai, và xử bao lâu mà không được? Thế nhưng, mức án nào sẽ xử được người tu hành và vị cư sĩ trên 90 tuổi này? Họ không có gì cả ngoài sự chân thành. Họ cũng không hề lên tiếng biện minh. SỰ THẬT là thứ quý giá nhất mà họ sở hữu. Và SỰ THẬT có sức mạnh. Sự thật đang được lan truyền và tôi nghĩ không có gì có thể ngăn nó lại. Tôi muốn mượn bài “kệ” của thiền sư Hương Hải và bóng con chim nhạn để minh hoạ về những gì đang xảy ra nơi đây:
Nhạn bay trong không Bóng chìm đáy nước Nhạn không có ý để dấu Nước không có tâm giữ bóng.
Có thể nói rằng Sự Thật, hay nói một cách khác “đạo lực của người tu hành” đã khiến một luồng dư luận lên tiếng thay cho họ. Trước tiên, phải nói đến sự lên tiếng của nhà báo Lê Đại Anh Kiệt, Gs Nguyễn Văn Tuấn và chị Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, … chính nhờ những tiếng nói đó đây, mà các cơ quan truyền thông lớn như RFA, BBC đã tìm đến Thiền Am.
Mặc dù không có cơ hội để tiếp xúc trực tiếp với các cư sĩ ở đây (theo RFA, Thiền Am không bắt máy), đầu xuân năm nay cả hai cơ quan trên đã đăng lời chúc tết của “thầy ông nội” đặc biệt lời ông nhắn nhủ các đệ tử trong tù: “Mong rằng ba vị đó học bài học này mà vẫn tiếp tục hiền lành như trước đây, trước giờ hiền sao thì bây giờ cũng hiền như vậy. Dầu cho cuộc đời có đối xử với mình như thế nào thì cũng kệ nó”.
Cũng xin nhắc lại, Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương của ông Lê Tùng Vân, còn được gọi là Đạo Lành, đạo mang đậm tính chất của người dân miền nam. Bản thân ông, người từng là tỉnh hội trưởng Bửu Sơn Kỳ Hương ở An Giang cũng thế, cũng rất miền Nam: Bộc trực, mạnh mẽ, khẳng khái, thẳng thắn, không quanh co, không giữ kẽ. Có thể thấy, thái độ đó trong cách ông cho một đệ tử bốn tuổi trả lời lại Thượng Toạ Thích Nhật Từ, một vị chức sắc trong “Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam”, sau khi vị này đăng đàn gọi ông và các đệ tử là “giả tu”; hay qua cách hành xử và ngôn ngữ của 5 chú tiểu trong game show “Thách Thức Danh Hài”.
Đạo Lành không có nghĩa là khiếp sợ. Ông Lê Tùng Vân dạy các đệ tử sống lành, sống thiện nhưng không sợ hãi, không cam chịu trước những điều sai quấy. Năm 2014, một đệ tử của ông là Lê Thanh Huyền Trân đoạt giải á quân trong cuộc thi hát do The Voice tổ chức. Một nhà tài trợ ở Úc đã bảo trợ cho em và hai cư sĩ khác được đi du học ở Úc. Thế nhưng, Trưởng CA xã Hòa Khánh đã lợi dụng cơ hội này, đòi thiền am phải đóng 300 triệu mới làm Chứng Minh Nhân Dân cho các em. Vụ việc được tố cáo, trưởng CA đã bị kỷ luật và bị thuyên chuyển đi nơi khác.
Bản thân chúng ta là nguồn gốc của tất cả. Chúng ta như thế nào thì xã hội như thế đó. Xã hội tốt đẹp là do mỗi con người tự minh định các giá trị của chính mình và sống đúng với các giá trị đó. Đệ tử của “thầy ông nội” đã cư xử và chọn sống đúng với tinh thần của người cư sĩ. Sau thành công ở The Voice, Lê Thanh Huyền Trân được ca sĩ Quang Lê nhận làm con nuôi, nhưng do yêu cầu của ca sĩ này – nếu muốn bước vào thế giới showbiz, em phải đội tóc giả, thậm chí nuôi tóc thật và ăn mặc cho phù hợp. Đòi hỏi này khiến Huyền Trân phải ngừng hợp tác với ca sĩ Quang Lê.
Bất chấp những thông tin xấu về Thiền Am được lan truyền trên mạng xã hội như lợi dụng trẻ mồ côi để trục lợi, anh Lê Thanh Minh Tú, người đã sống ở thiền am suốt ba mươi năm, hiện đã có cuộc đời riêng, chia sẻ cùng đài RFA như sau: “Em là trẻ mồ côi ở đó (Tịnh Thất Bồng Lai) từ hồi năm 1988, tới năm 2019, vì công việc nên em phải ra Sài Gòn ở trọ để gần công ty. Em được tồn tại nhờ sự nuôi nấng của các Thầy, các Cô trong đó… các Thầy cho ăn, cho học, muốn học đến đâu là các Thầy cho đến đó… Thầy không có cấm cản học để đi lao động, Thầy không ép… Thầy muốn mình học, được tự do, không ép mình theo một nghề nghiệp nào, hay làm một công việc nào… Thầy nói ‘con muốn làm gì tùy con, miễn không vi phạm đạo đức xã hội, không làm gì sai thì con cứ làm’… Em theo gương Thầy và được học đến bây giờ”.
Nghe đâu vị thầy của anh đã từng gặp nạn, viện mồ côi của ông cũng đã từng bị đốt cháy. Ông đã có lần chèo ghe về Cần Thơ toan rời khỏi đất nước, nhưng rồi bỏ ý định ấy, ông chọn ở lại để nuôi trẻ mồ côi và dạy họ đạo làm người.
***
Sự thật ở nước ta như bóng con chim nhạn trong bài kệ của thiền sư Hương Hải. Mai này nước sông có trôi đi, mai này không ai còn nhắc nhở, nhưng bóng nhạn cứ hoài in dấu giữa lòng mọi người. Từ những Trần Huỳnh Duy Thức, Hồ Đức Hòa, Châu Văn Khảm, Phạm Đoan Trang, Phạm Chí Dũng … cho đến Đỗ Nam Trung, Hà Văn Nam, Nguyễn Quỳnh Phong, tất cả đã ghi dấu những nỗ lực không ngừng giữa thời kỳ đen tối nhất của nền tư pháp nước ta. Điều quan trọng ở đây, trong hoàn cảnh thiếu vắng niềm tin, mỗi người dân VN vẫn đang đóng vai trò một tác nhân tích cực trong việc xây dựng lại niềm tin cho nhau.
Các bạn quan tâm của tôi vẫn thường chia sẻ cái nhìn lạc quan của họ xuyên qua tinh thần phục vụ của công ty “Thái Hà book” hay “Quán Cà Phê Thứ Bảy” – cà phê văn hoá của nhạc sĩ Dương Thụ. Riêng câu chuyện của Thiền Am lại đem tôi trở về với cái đẹp của con người thời cũ – hình ảnh những nông dân miền nam tóc dài búi tó, khai hoang lập ấp ở núi Sam hay sâu tận trong miệt Bảy Núi; những người đi theo Đức Bổn sư Ngô Lợi đánh Tây ở vùng Lương Phi – Ba Chúc; những con người đẹp lạ lùng trên mảnh đất bùn lầy của rừng đước, rừng tràm …
Xin được khép lại bài viết ở đây bằng bài hát của cư sĩ Nhất Nguyên và câu nói đơn sơ của vị đại sư phụ; người vẫn dạy dỗ các bé mồ côi và cho các bé niềm tin rằng, các em sẽ trở thành một vị phật tương lai; người mà các bé vẫn gọi bằng cái danh vị gần gũi “thầy ông nội”:
“Cái đạo mà tất cả chúng ta cần phải học, cần phải hoàn thiện chính là ĐẠO LÀM NGƯỜI. Nếu không hoàn thành được cái đạo làm người thì đừng mong đắc đạo thành Phật thành Tiên gì cho mắc công”.
Vì sao tháng 4 vẫn là thời điểm làm người Việt nhức nhối?
Tại một sự kiện tưởng niệm biến cố 30 tháng Tư tại Little Saigon, California. Nguồn: AP
Sắp hết tháng thứ tư của năm 2022 và dù sắp tròn 47 năm kể từ sự kiện 30/4/1975 nhưng tháng tư năm nay vẫn là thời điểm cho thấy sự kiện “giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” không thống nhất được nhân tâm dù hệ thống chính trị, hệ thống công quyền Việt Nam không ngừng đề cao… “hòa hợp, hòa giải”…
Không chỉ ở hải ngoại, tại Việt Nam, nhờ Internet và thực trạng quốc gia trong 47 năm qua, đặc biệt là thời gian gần đây đã khiến nhận thức về sự kiện 30/4/1975 đang tiếp tục thay đổi cả trên diện rộng lẫn chiều sâu, ngược chiều với nỗ lực tuyên truyền về cuộc “kháng chiến chống Mỹ” nhằm… “giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”!..
Ví dụ, Nguyễn Thiện góp ý về… “Ngụy”: Cách đây nhiều năm, báo Tuổi Trẻ đề nghị tôi viết suy nghĩ về 30 tháng 4. Tôi nêu ý kiến là phải chấm dứt việc gọi Việt Nam Cộng hòa (VNCH) là “ngụy” và Tuổi Trẻ lúc ấy đã đăng. Theo dõi, tôi thấy thay đổi chậm, nhiều phim tài liệu chiếu trên Đài Truyền hình Quốc gia vẫn ra rả… “ngụy”. Tôi mong dịp 30 tháng 4 này, Bộ Chính trị có văn bản chỉ đạo toàn bộ hệ thống chính trị không được gọi VNCH là ngụy. Nếu điều đó được làm với sự thành tâm thì không chỉ nhằm hòa giải đoàn kết dân tộc mà còn liên quan mật thiết đến tính pháp lý khi chúng ta khẳng định với thế giới rằng Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam (1).
Ví dụ, Nguyễn Đình Bin – cựu Ủy viên BCH TƯ đảng CSVN, cựu Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao kiêm Chủ nhiệm Ủy ban về người Việt Nam ở nước ngoài – nhấn mạnh “thiết tha kiến nghị” của ông: Truy phong “Liệt sĩ” và khen thưởng xứng đáng các sĩ quan, binh lính, viên chức của chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã hy sinh để bảo vệ lãnh thổ thiêng liêng của tổ quốc ở Hoàng Sa. Đó là những người con đích thực của dân tộc Việt Nam. Thực hiện đầy đủ chính sách người có công hiện hành đối với họ và thân nhân, cũng như tất cả sĩ quan, binh lính, viên chức khác của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và đồng bào miền Nam đã có công tham gia phục vụ cuộc chiến đấu lịch sử này.
Ông Bin đề nghị: Xây dựng tượng đài xứng đáng về sự kiện hải chiến ở Hoàng Sa tại thành phố Đà Nẵng. Xây dựng tượng đài xứng đáng tưởng niệm các Liệt sĩ Gạc Ma và nhữngngười đã anh dũng hy sinh bảo vệ quần đảo Trường Sa tại thành phố Nha Trang. Xây dựng tượng đài xứng đáng, đặt tại Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh để tưởng niệm tất cả đồng bào ta, dù ở bên này hay bên kia, đã ngã xuống trong các cuộc chiến tranh đã diễn ra trên đất nước ta hơn một thế kỷ qua, nói cho cùng, cũng như toàn thể dân tộc ta, đều là nạn nhân của đại họa ngoại bang đến thống trị và xâm lược nước ta và của cuộc xung đột tư tưởng Đông – Tây trực tiếp đã diễn ra trên đất nước ta.
Ông Bin còn đề nghị: Chấm dứt chính sách phân biệt đối xử, thực hiện chính sách xã hội hiện hành đối với cả các thương, phế binh, viên chức cũ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và thân nhân. Theo ông: Các việc làm nói trên sẽ lay động mọi trái tim Việt, khơi dậy và thổi bùng nhiệt huyết yêu nước, tình nghĩa đồng bào, góp phần hòa giải, hòa hợp, hàn gắn vết thương dân tộc sau gần nửa thế kỷ chiến tranh chấm dứt vẫn còn rỉ máu, kết nối mọi con cháu các Vua Hùng, ở trong cũng như ngoài nước, thành một khối, đồng lòng sát cánh cùng nhau chung sức đạp bằng mọi chông gai, trở ngại, đưa non sông gấm vóc bật dậy, đuổi kịp và sánh vai tiến bước cùng các quốc gia giầu mạnh, tiên tiến trên thế giới, bảo vệ vững chắc toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo, vùng trời thiêng liêng của Tổ quốc đã và đang bị Trung Quốc vi phạm, xâm lấn nghiêm trọng (2)…
Giống như 47 năm qua, tháng tư năm nay, có rất nhiều người hồi tưởng về những gì họ đã trải qua trước, trong cũng như sau sự kiện 30/4/1975, chẳng hạn trên “Trang văn chương miền Nam” (3), Thanh Luu đề nghị mỗi người trong số hơn 75.000 thành viên kể lại chuyện của chính họ (4)…
30 tháng 4 năm nay, Hoang Ngoc Dieu công bố một tài liệu được lưu trữ trong kho dữ liệu của “Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Khánh” (hình thành sau tháng 4/1975 và đã được tách ra thành Phú Yên và Khánh Hòa). Theo Hoang Ngoc Dieu thì trong quá trình lục lọc, tìm kiếm tài liệu, ông tìm được tài liệu này – bản thống kê tên chủ sở hữu và địa chỉ những bất động sản bị đảng CSVN “tịch thu” sau khi “giải phóng hoàn toàn miền Nam”. Hoang Ngoc Dieu nhấn mạnh, danh sách bất động sản bị tịch thu và nay ông công bố chỉ trong phạm vi thị xã Nha Trang – nơi theo thống kê của Nha Điền địa chỉ có khoảng hơn 10.000 gia đình nhưng có tới hơn 1.000 gia đình bị “tịch thu” nhà.
Ngoài việc đề nghị mọi người tham khảo, Dieu lưu ý: Ai có tên trong danh sách hoặc ai đang cư ngụ ở những địa chỉ có trong danh sách thì nên biết rằng, năm xưa, từng căn nhà trong danh sách này đã từng là mái ấm – nơi cư trú của gia đình nào đó rồi bị cướp đoạt sau khimiền Nam “được giải phóng” (5).
Từ danh sách mà Hoang Ngoc Dieu công bố, Như Hiếu – một friend của Dieu – kể thêm câu chuyện về gia đình bác gái. Vợ chồng bà có bốn người con ngụ ở Nha Trang. Họ có nhà và một dãy phòng trọ cho thuê. Sau khi miền Nam “được giải phóng”, gia đình này không chỉ tan tác mà còn mất sạch tài sản. Đầu tiên là dãy phòng trọ cho thuê bị tịch thu, kế đó là họ bị “tịch biên tài sản” vì là “tư sản”. Trắng tay, họ bỏ Nha Trang vào TP.HCM ở trọ nhà sui gia rồi mất… Con cái họ đã bỏ xứ đi ngoại quốc. Như Hiếu cho biết: Anh chị họ của tôi giờ đang ở bên Mỹ. Tuy không tiện để hỏi cho tường tận nhưng tôi biết chắc toàn bộ tài sản của họ đều… lọt vào tay… “tộc cối”!..
***
Cho dù vẫn đề cao… “hòa hợp, hòa giải” nhưng những diễn biến về mặt nhận thức trong tất cả các giới ở Việt Nam như vừa kề đã khiến hệ thống chính trị, hệ thống công quyền buộc phải tự lột mặt nạ, một số cơ quan truyền thông trong hệ thống truyền thông chính thức như Quân Đội Nhân Dân, Công An Nhân Dân,… trước nay luôn sắm vai… “xung kích” để bảo vệ… “sự đúng đắn” của đảng CSVN, giờ bị đẩy vào thế phải sổ toẹt “hòa hợp, hòa giải” hay “đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết”… Theo Quân Đội Nhân Dân thì… “Hòa hợp dân tộc không phải là trộn lẫn, đánh đồng chính nghĩa và phi nghĩa” (6).
Bất kể các tư liệu lịch sử đã được bạch hóa cả ở trong lẫn ngoài Việt Nam, chứng minh đảng CSVN đã xâm chiếm miền Nam Việt Nam suốt 20 năm, chính quyền cộng sản ở miền Bắc Việt Nam đã vi phạm các cam kết với cộng đồng quốc tế trong những hiệp định như Geneve (1954), Paris (1973), vừa xin, vừa vay đủ thứ từ các quốc gia trong khối cộng sản, vừa đón ngoại nhân vào lãnh thổ để gia tăng nguồn lực xâm chiếm miền Nam,… thì “hòa hợp dân tộc” vẫn là phải cúi đầu thừa nhận… sự kháng cự của miền Nam Việt Nam là “phi nghĩa” và “chính quyền Việt Nam Cộng hòa là tay sai của Mỹ, thực hiện mưu đồ của Mỹ là biến Việt Nam trở thành thuộc địa kiểu mới”.
Với quan điểm như thế, Công An Nhân Dân xếp những người không chấp nhận “hòa hợp, hòa giải” bằng cách… cúi đầu thừa nhận “chính nghĩa” của cuộc chiến 21 năm do đảng CSVN khởi xuống để “giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” là “chống đối”, xếp việc có chính kiến khác với quan điểm của đảng về cuộc chiến này là “giữ cách nhìn thù hận về đất nước, quê hương”. Lên án họ “không có khái niệm hòa hợp”, thiếu thiện chí, “chứng tỏ sự bảo thủ, định kiến trước sự đổi mới, mở cửa của đất nước cũng như truyền thống bao dung, chung lòng đất mẹ, ân nghĩa một nhà…”. Khuyên họ “hướng về nguồn cội bằng sự chân thành chứ không phải là đặt điều kiện” (7).
***
Còn ba năm nữa là tròn 50 năm Việt Nam thống nhất về mặt địa lý nhưng thực tế cho thấy, thời gian không phải là yếu tố có thể tạo ra… đồng tâm. Tại sao “hòa hợp, hợp giải” thất bại, thậm chí càng ngày càng nhiều người Việt nhận thức lại về cuộc chiến “giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”, về sự kiện 30/4/1975?
Các uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương ĐCSVN khoá 13 chụp hình nhân bế mạc Đại hội 13 hôm 1/2/2021 ở Hà Nội. Nguồn: AFP
“Đảng quyền” không thể cứ tiếp tục lấn át “Chính quyền” mãi! Đó là một trong những kỳ vọng dư luận trông chờ ở Hội nghị Trung ương 5 (TW5) đầu tháng tới. Mọi diễn tiến bấy lâu nay, từ công tác kiểm tra, giám sát của Đảng, đến đòi hỏi của các nhánh quyền lực và việc tống giam lãnh đạo những doanh nghiệp “thân hữu”… Tất cả đều liên quan tới cuộc đấu tranh quyền lực trong nội bộ, mà lần này có thể diễn ra ở tầng cao nhất. Liệu “màn kéo co” giữa “Đảng quyền” và “Pháp quyền” qua TW5 này đã vào hồi chung cuộc hay chưa?
Khó khăn, phức tạp của TW5
Nghị trình TW5 – diễn ra từ ngày 5 đến ngày 10 tháng năm – chắc chắn sẽ hết sức khó khăn và phức tạp. Khó khăn là vì có quá nhiều vấn đề gay cấn liên quan đến phục hồi kinh tế sau đại dịch, cần có sự đồng thuận trong nội bộ 200 Uỷ viên trung ương. Phức tạp là vì, không chỉ về nội trị mà trên mặt trận đối ngoại Đảng cũng đang đối mặt với tình thế lưỡng nan chưa từng có.
Cuộc xâm lăng của Nga ở Ukraine đang làm rung chuyển trật tự thế giới, càng chia rẽ sâu sắc lòng người trong và ngoài Việt Nam. Đồng thời với cuộc chiến đẫm máu, còn có một “cuộc chiến” khác trong xã hội Việt Nam, tuy không có tiếng súng nhưng không kém phần gay gắt để xác định tầm “quan trí” và tầm “dân trí”. Trong tình hình hiện nay, lãnh đạo ĐCSVN có bản lĩnh để đặt chiến lược an ninh và phát triển đất nước trên đường ray tiến hoá của nhân loại hay không? Hội nghị TW5 liệu có dám nêu vấn đề này ra để các Uỷ viên trung ương thảo luận? (1)
Bởi vì, qua các động thái ngoại giao cho đến nay của chính quyền Việt Nam, dư luận khu vực và quốc tế ngày càng thấy rõ xu hướng chống Mỹ, “phò” Nga, “khấu đầu” trước Tàu và quay lưng lại các nước tiến bộ trên thế giới trong vấn đề Ukraine.
Mặc dầu vậy, tại cuộc tiếp tân Đại sứ Mỹ Marc Knapper đến chào xã giao ngày 24/5 vừa qua ở Hà Nội, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng vẫn “niệm câu bùa chú” cũ: “Việt Nam chưa bao giờ có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Cao ngạo nhưng lại thiếu tự tin. Mỗi lần tiếp xúc với đại diện Hoa Kỳ, cho dù ở cấp nào, Việt Nam cũng “run rẩy”, chỉ phát triển quan hệ với Mỹ trên cơ sở “tôn trọng độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thể chế chính trị của nhau”. Kể cũng lạ, một Việt Nam “chưa bao giờ có cơ đồ, tiềm lực… như hiện nay”, mà xây dựng quan hệ đối tác với Mỹ thì sợ “cách mạng màu”, gặp Trung Quốc thì sợ một “Ukraine trên biển hoặc trong đất liền”.
Với Mỹ, không dám đi tới “đối tác chiến lược”, vì sợ Tàu. Với Tàu, lại muốn kết nghĩa làm “đồng chí và anh em” (để chống Mỹ?). Hai Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang và Nguỵ Phượng Hoà mới đây còn ôm hôn nhau thắm thiết, nước mắt rưng rưng trên biên giới Việt – Trung. Dù trước đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao còn “vung tay múa chân” phản đối Tàu tập trận trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Các diễn xuất vụng về của chủ trương đối ngoại “nói một đằng làm một nẻo” khiến các đối tác có thiện chí cũng chẳng biết lối nào mà lần (2).
TBT Nguyễn Phú Trọng tiếp Đại sứ Mỹ Marc Knapper tại Hà Nội hôm 25/4/2022. Hình: Đại sứ quán Mỹ
Công khai “việc đốt lò” không như ý
Trong quý II năm 2022 này, Ban Tổ chức Trung ương (BTCTW) tiếp tục triển khai thực hiện Chương trình công tác năm, tập trung cao độ để tiếp thu, hoàn thiện Đề án trình Hội nghị Trung ương 5 (khóa XIII) tới đây. Với chương trình này, BTCTW đã tham mưu ban hành Kế hoạch triển khai Nghị quyết Trung ương 5 (khóa XIII) “về xây dựng tổ chức cơ sở đảng và đảng viên”.
Trước Hội nghị TW5, dư luận hết sức bất ngờ, Thường trực Ban Bí thư Đảng Võ Văn Thưởng vừa cho công bố “Chiến lược công tác kiểm tra, giám sát của Đảng đến năm 2030”. Chiến lược này có thể như một sự răn đe đối với các đồng chí nào còn “ham” đấu tranh trong Trung ương. Tuy nhiên, nó cũng có thể là một trò boomerang. Cứ nhìn vào thực tế hoạt động của hệ thống chính trị, hệ thống công quyền trong thời gian vừa qua, đảng vừa cho “xộ khám” 40 tướng lĩnh các lực lượng vũ trang (cả quân đội lẫn công an) và kỷ luật 2.000 đảng viên, thì có thể kết luận “Chiến lược công tác kiểm tra, giám sát” ấy thành công hay thảm bại!
Liệu có Uỷ viên Trung ương nào dám đặt vấn đề về trách nhiệm của TBT Nguyễn Phú Trọng. Với tư cách là Bí thư Quân uỷ trung ương và Thường vụ Đảng uỷ Công an Trung ương, ông Trọng không thể vô can trước những sai phạm nghiêm trọng của các tướng lĩnh ở cả hai Bộ Quốc phòng và Công an suốt một thời gian dài như đã biết (3)?
Công khai những yếu kém trong công tác xây dựng đảng, một động thái bất thường khác trước Hội nghị TW5 đang thu hút công luận. Đó là việc thành lập hệ thống ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, tiêu cực cấp tỉnh. Đây được định hướng dư luận là để đối phó với tình trạng “trên nóng dưới lạnh” từng xảy ra ở một số địa phương thời gian vừa qua.
Tại cuộc họp ngày 11/3/2022, BCT đã giao Ban Nội chính Trung ương chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan nghiên cứu, trình BCT, Ban CHTW Đảng xem xét, quyết định. Đáng chú ý, chỉ trước cuộc họp BCT nói trên một ngày, chiều 10/3/2022, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chủ trì cuộc họp lãnh đạo chủ chốt đánh giá những vấn đề nổi bật của đất nước, tình hình quốc tế trong những tháng đầu năm 2022 và nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Cơ chế “lãnh đạo chủ chốt” này thực ra không hề tồn tại trong hệ thống quyền lực của cả đảng lẫn chính quyền (4).
Các nhánh đều muốn tăng pháp quyền
Phải chăng TBT Nguyễn Phú Trọng đã lobby nhằm áp đặt ý muốn chủ quan của ông đối với các nhánh quyền lực trong “Bộ Tứ”, để khi ra họp BCT, chủ trương của TBT được thông qua trót lọt? Cách làm này của ông Trọng phản ánh sự lấn lướt của “Đảng quyền” xưa nay. Dù vậy, suốt một phần ba nhiệm kỳ, Thủ tướng Phạm Minh Chính trong vai trò nhà cải cách đã hướng các ưu tiên để tái cấu trúc lại tương quan quyền lực trong “Bộ Tứ”. Việc tái cấu trúc này không chỉ phục vụ cho khung khổ vận hành nhánh “hành pháp” do ông cầm trịch, mà còn hướng đến một tình huống tuy không bất định nhưng vẫn chứa nhiều ẩn số. Đó là liệu tại Hội nghị TW5 tới đây, TBT Nguyễn Phú Trọng có rời chính trường giữa phần ba nhiệm kỳ và BCT đồng thuận cử ai là “ứng viên” cho chiếc ghế Tổng bí thư? (5)
“Lằn ranh đỏ” được Đảng vạch ra trong bối cảnh bất ổn thể chế khi chức năng độc đoán bị rối loạn. Quá trình “tự diễn biến, tự chuyển hoá” của quan chức trong bộ máy diễn ra phức tạp và luôn có nguy cơ bùng phát. Nguyên nhân sâu xa của sự bùng phát này là mâu thuẫn giữa ý thức hệ cộng sản và các giá trị của kinh tế thị trường. Quá trình cải cách được khái quát là mò mẫm, “dò đá qua sông”, tìm kiếm câu trả lời cho vấn đề trong khi ĐCSVN vẫn nơm nớp, kinh tế thị trường sẽ thay đổi kiến trúc thượng tầng như thế nào (6).
Trong khi đó, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã chủ trì phiên họp thứ nhất Hội đồng Quốc phòng và An ninh nhiệm kỳ 2021 – 2026 (HĐ) từ buổi sáng 7/12 năm ngoái. Trong Phiên họp, Chủ tịch HĐ đã cho ý kiến cụ thể về công tác phối hợp giữa các lực lượng Quân đội, Công an và các Bộ, ban, ngành, địa phương trong phòng, chống dịch COVID-19, thúc đẩy triển khai lực lượng vũ trang tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, bảo đảm an ninh mạng và tác chiến trên không gian mạng trong tình hình hiện nay.
Về chương trình năm 2022, Chủ tịch nước nhấn mạnh đến yêu cầu nắm chắc tình hình, chủ động xây dựng chiến lược tương ứng với diễn biến ở khu vực và thế giới. Chủ tịch nước đề nghị các thành viên của HĐ phát huy vai trò trong việc bảo đảm quốc phòng, an ninh của đất nước. Đặc biệt là chủ động ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống cả trong trước mắt và lâu dài. Đi liền với đó là tăng cường kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh và đối ngoại, thúc đẩy đối ngoại quốc phòng, an ninh bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa (7).
Cũng lần đầu tiên, sáng 25/4/2022 mới đây, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến phản biện về báo cáo của Chính phủ liên quan đến kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí (THTK – CLP) năm 2021. Góp ý vào báo cáo của Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ ghi nhận một số kết quả đạt được, nhưng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, tồn tại trong công tác THTK – CLP.
Là chuyên gia về tài chính – ngân hàng, Chủ tịch Vương Đình Huệ đòi hỏi phải nói thẳng, không giấu giếm: “Phải nói cho rõ việc này, chứ cứ nói kiểu ‘ba sôi hai lạnh’, nói chung chung không ai nghe đâu”. Ông Huệ yêu cầu, làm tốt thì biểu dương, kém thì phê bình, kiểm điểm, chịu trách nhiệm. Cụ thể như với hai dự án lớn của quốc gia là sân bay Long Thành, đường cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn một hiện tiến độ chậm như thế nào, giải ngân được bao nhiêu phần trăm; địa phương, bộ, ngành nào còn nhiều dự án cần đưa thẳng vào (8).
Tại đợt họp chuyên đề xây dựng pháp luật của phiên thứ 9 hôm 20/3/2022, Chủ tịch Huệ đã cho ý kiến sâu sát về những vấn đề còn có nhận thức khác nhau trong quá trình xây dựng luật. Chủ tịch đề nghị, các đại biểu tập trung vào một số vấn đề, phương án quy định các điều khoản chi tiết, hạn chế tối đa tình trạng “luật khung, luật ống” (Dự luật không khả thi và thiếu tính chuyên nghiệp) (9).
Từ trái qua: Cựu Chủ tịch Tập đoàn Tân Hoàng Minh – Đỗ Anh Dũng và cựu Chủ tịch Tập đoàn FLC – Trịnh Văn Quyết
Lần đầu tiên, tư nhân bị “lên thớt”
Bộ Chính trị ĐCSVN lần đầu tiên đã đưa ra Kết luận số 12 – KL/TW về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với công tác phòng, chống tham nhũng, trong đó bổ sung nội dung “từng bước mở rộng phạm vi phòng, chống tham nhũng ra khu vực ngoài nhà nước”. Cùng với tin họp TW5, hồi cuối tháng ba và đầu tháng tư vừa qua, Bộ Công an Việt Nam đã có thông báo về việc khởi tố các vụ án về thao túng thị trường chứng khoán và lừa gạt chiếm đoạt tài sản xảy ra ở Tập đoàn FLC và Tân Hoàng Minh.
Hai cựu Chủ tịch của các tập đoàn này đã bị khởi tố và bắt tạm giam gồm ông Trịnh Văn Quyết và Đỗ Anh Dũng. Hai vụ án của doanh nghiệp tư nhân được đưa vào diện theo dõi của Ban Chỉ đạo, vốn thường chỉ theo dõi các vụ án tham nhũng của các cơ quan, doanh nghiệp Nhà nước và của Đảng. Ngoài hai vụ án bổ sung vừa được nêu, Thường trực BCT đã thống nhất bổ sung thêm một số vụ án khác cũng bị liệt vào diện Ban Chỉ đạo quan tâm (10).
Báo mạng Finance Magnates hôm 21/4/2022 đưa tin về việc Việt Nam bắt giam, khởi tố các đại gia trong ngành chứng khoán, bất động sản. Tờ báo này đồng thời đưa ra nhận định rằng, hành động trên của Chính phủ Việt Nam là nhằm nâng cao vị trí của thị trường chứng khoán nước này trong mắt quốc tế. Tuy nhiên, một số chuyên gia kinh tế lại đưa ra một số nhận định theo chiều hướng khác, khi cho rằng các vụ bắt bớ trên đều có sự chống lưng, dính líu đến các quan chức cấp cao (11).
Thật ra những vụ khởi tố, bắt giam lãnh đạo các doanh nghiệp “thân hữu” gần đây đều là do các phe cánh trong đảng đấu đá, tranh giành quyền lực, chứ không phải chính quyền quyết tâm đẩy mạnh chống tham nhũng, thao túng trong thị trường tài chính. Đây là nhận xét của luật sư và tù nhân lương tâm Cù Huy Hà Vũ, từ Hoa Kỳ. Đó cũng là lý do, tại sao vấn đề này lại nóng lên bất thường trước TW5 (12).
Ảnh: Một chiếc xe tăng chiến đấu T-72 của Nga bị phá hủy hoàn toàn tại Kyiv Oblast. Nguồn: Alex Chan Tsz Yuk/SOPA Images via ZUMA Press Wire/dpa
Quân đội Nga đã thất bại lớn trong trận Kyiv. Hai nhà nghiên cứu chiến tranh đã xác định được 4 thảm bại mà binh lính của Putin đã trải qua. Chúng đều liên quan đến sự chuẩn bị không tốt.
Ngày 24 tháng 2 năm 2022, Nga xâm lược Ukraine. Mục tiêu chính của cuộc xâm lược: thủ đô Kyiv. Cuộc chinh phục chỉ kéo dài vài ngày. Nhưng quân Nga đã gặp phải sự chống trả quyết liệt. Cuối cùng thì họ đã thất bại. Hai nhà nghiên cứu chiến tranh Jack Watling và Nick Reynolds thuộc Viện nghiên cứu quốc phòng và an ninh (Royal United Services Institute for Defence and Security Studies), một tổ chức tư vấn quốc phòng của Anh, đã phân tích cách người Ukraine đẩy quân đội vào Nga thế bại trận ở quanh Kyiv.
Thảm bại 1: Trận chiến giành sân bay Hostomel
Sáng sớm ngày 24 tháng 2, radar phòng không Ukraine bị nhiễu nặng. Khi lực lượng phòng không muốn bắt đầu cuộc chiến, họ đã bị bắn phá. Theo một chuyên gia tác chiến điện tử Ukraine, các tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo đầu tiên của Nga đã tạo gián đoạn đủ để xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Ukraine. Điểm đến: Sân bay Quốc tế Antonov ở Hostomel, phía tây bắc Kyiv. Lính dù Nga được cho là đã đánh chiếm sân bay. Từ đó, quân mặt đất có thể di chuyển đến Kyiv.
Các đơn vị đổ bộ đường không của Nga đã nhận kế hoạch hoạt động của họ ba ngày trước cuộc tấn công. Những ngày sau đó, họ bàn về hoạt động táo bạo của mình và mục tiêu chính, Hostomel. Khi vừa đổ bộ, họ vấp phải đòn phản công trực tiếp từ pháo binh Ukraine. Nga đã có thể đánh chiếm sân bay này với những tổn thất lớn. Tuy nhiên, quân đội của Putin đã thất bại trong việc sử dụng nó như một bãi đáp. Ukraine cuối cùng đã chiếm lại được sân bay.
Thảm bại 2: Lực lượng đặc biệt mất phương hướng
Cùng lúc với cuộc tấn công vào sân bay Hostomel, quân đội từ Belarus được cho là sẽ di chuyển lên và hỗ trợ cuộc tấn công vào Kyiv. Họ có nhiệm vụ di chuyển về phía nam trên hai con đường, qua vùng có rừng rậm, một phần là đầm lầy. Hai nhóm lực lượng đặc biệt của Nga đã đóng một vai trò quan trọng trong việc này: Russian Motor Rifle (Súng trường Cơ giới Nga) và Rosgvardia, Lực lượng Vệ binh Quốc gia Nga.
Các đơn vị đặc biệt chỉ nhận được nhiệm vụ của họ 24 giờ trước khi bắt đầu cuộc chiến. Kết quả là, đã có những vấn đề lớn trong việc phối hợp với các lực lượng trên mặt đất của Nga. Hậu quả: Họ không tiến lên theo từng đội liên tiếp nhau như thường lệ, cũng như không có đủ pháo binh bảo vệ. Các đoàn quân thường di chuyển mà không hề biết điều gì sắp xảy ra.
Đặc biệt là Rosgvardia, lực lượng thường có nhiệm vụ che chắn cho quân đội ở phía sau, đôi khi lại tiến hàng km trước quân đội của họ. Họ đến vùng ngoại ô của Kyiv trong vòng 48 giờ. Nhưng họ đã đi trước các lực lượng mặt đất nhiều km. Do thiếu kế hoạch, các đơn vị đặc biệt đã bị cô lập và bị tiêu diệt phần lớn.
Nhìn chung, các nhà nghiên cứu chiến tranh coi việc thiếu thời gian chuẩn bị là một yếu tố thất bại quan trọng đối với quân đội Nga. Thường thì họ sẽ không sớm biết rằng họ sẽ tham chiến. Và đã bị đánh tan ở đó trong trận đánh kháng cự đầu tiên.
Thảm bại 3: Cuộc hành quân từ Belarus đến Kyiv
Như đã nói, người Nga, đến từ phía bắc, đã di chuyển theo hai trục chính qua khu vực phía bắc của Kyiv. Người ta vẫn còn nhớ đến đoàn xe quân sự dài hàng chục km được thấy trong nhiều hình ảnh. Nhưng đoàn xe này sớm bị nghẽn lại. Bị hạn chế bởi rừng và đầm lầy, người Nga không có nhiều con đường nên nhanh chóng bị tắc nghẽn.
Mặt khác, người Ukraine có lợi thế về thông tin. Người Nga thường không biết các vị trí đóng quân rải rác của Ukraine nằm ở đâu. Về phần mình, người Ukraine để người dân địa phương thông báo cho họ biết khi người Nga xuất hiện trong làng của họ. Lực lượng đặc biệt và máy bay không người lái sau đó xác định vị trí các mục tiêu cho pháo binh Ukraine.
Một cố vấn cho Tư lệnh Các Lực lượng vũ trang Ukraine được trích dẫn trong nghiên cứu: “Tên lửa chống tăng đã làm chậm bước tiến của Nga. Nhưng thứ đã giết họ là pháo binh của chúng tôi. Đó là những gì đã phá hủy các đơn vị của họ“. Ngay cả khi quân đội Nga đã rút ra khỏi vùng, họ vẫn phải hứng chịu đạn pháo tàn khốc và kéo dài.
Thảm bại 4: Vấn đề hậu cần
Hậu cần cho quân đội đã là một vấn đề lớn trong cuộc tấn công đầu tiên của Nga. Các đơn vị của Nga không thể sử dụng đường sắt để đưa lương thực và nhiên liệu vào như thường lệ. Điều này một phần là do những người phá hoại ở Belarus và Ukraine đã phá hủy các tuyến đường sắt và khiến chúng không thể sử dụng được.
Tình trạng kẹt xe trên các tuyến đường khiến việc cung cấp đủ hàng hóa cho mặt trận gần như không thể. Điều này đặc biệt đã hạ thấp tinh thần của các chiến binh, những người phải đối mặt với sự kháng cự gay gắt của người Ukraine.
Cũng quan trọng không kém: người Nga không thể mang thiết bị vào Ukraine để làm gián đoạn liên lạc của đối phương mà tự mình không bị ảnh hưởng. Vì vậy, thật khó để giải quyết sự nhầm lẫn trong hàng ngũ của chính họ. Kết quả là việc gây nhiễu radar và thông tin liên lạc đã được chấm dứt. Điều này đã làm cho kẻ thù dễ dàng hơn để tự vệ.
Đồng thời, các viên chỉ huy quan trọng đã được cử ra tiền tuyến thay vì dàn xếp cuộc tấn công từ phía sau. Họ trở thành mục tiêu cho các tay súng bắn tỉa. Trong giai đoạn này, nhiều quân nhân cấp cao của Nga đã thiệt mạng.
Kết quả là Nga tiếp tục cuộc tấn công vào Kyiv. Nhưng quân đội đã yếu đi và tinh thần của người Ukraine được nâng cao. Nga đã cố gắng bao vây thủ đô, nhưng bị pháo binh Ukraine áp sát quá gần và thậm chí còn mất thêm nhiều binh lính. Cuối cùng họ đã bị đẩy lùi khỏi chính những nơi đã chiếm được.
Mặt trái lần sụp đổ của Nga xung quanh Kyiv
Trong nghiên cứu của mình, hai nhà nghiên cứu chiến tranh đã đi đến kết luận rằng, Ukraine đã đưa việc bảo vệ Kyiv lên hàng đầu tiên. Họ cũng thành công ở đó vì họ đưa quân lính và vật liệu từ các vùng khác đến đó.
Kết quả là người Ukraine đã làm suy yếu các vị trí của chính họ ở phía đông và phía nam, ví dụ như ở khu vực xung quanh Mariupol. Một nhà lập kế hoạch cấp cao của Ukraine đã tuyên bố trước cuộc xâm lược: “Chúng tôi không có gì ở đó để ngăn chận họ. Họ sẽ chiếm được nhiều vùng đất ở đó”.
Lực lượng phòng thủ Mariupol và các thành phố khác của Ukraine ở phía đông đã vượt xa hy vọng của Bộ Tổng tham mưu. Tuy nhiên, Mariupol gần như đã bị Nga thâu tóm. Một số phận mà Kyiv đã tránh khỏi.
Luật Đất đai chỉ quy định về quyền và trách nhiệm của nhà nước đối với đất đai, còn toàn dân với vai trò là chủ sở hữu đất đai lại không được Luật Đất đai quy định
Luật Đất đai chỉ quy định về quyền và trách nhiệm của nhà nước đối với đất đai, trong khi đó, toàn dân với vai trò là chủ sở hữu đất đai lại không được Luật Đất đai quy định mà chỉ đề cập quyền đại diện của chủ sở hữu đất đai là nhà nước.
Như vậy cần phải làm rõ quyền của chủ sở hữu toàn dân đối với đất đai.
Cụ thể, một số quy định của Luật Đất đai năm 2013 chưa tương thích với Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật có liên quan. Điều này thể hiện ở việc luật chưa thể chế hóa một số quy định trong Hiến pháp năm 2013.
Hiến pháp năm 2013, Điều 53 quy định: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”.
Tuy nhiên, Luật Đất đai chỉ quy định về quyền và trách nhiệm của nhà nước đối với đất đai, trong khi đó, toàn dân với vai trò là chủ sở hữu đất đai lại không được Luật Đất đai quy định mà chỉ đề cập quyền đại diện của chủ sở hữu đất đai là nhà nước.
Bên cạnh đó, Luật Đất đai chưa xác định rõ, chi tiết việc kiểm soát quyền lực nhà nước đối với các cơ quan thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu đất đai. Luật cũng chưa thể hiện được sự phân cấp, phân quyền và trách nhiệm trong quản lý đất đai; giá trị tăng thêm của đất (địa tô chênh lệch) chưa được tập trung vào ngân sách nhà nước, chưa hài hòa lợi ích của các bên; vi phạm về đất đai, khiếu kiện về đất đai còn phức tạp.
Đã vậy, Luật Đất đai còn nhiều điểm chưa thống nhất, đồng bộ giữa các luật, còn mâu thuẫn, chồng chéo với Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Đầu tư năm 2020, Luật Nhà ở năm 2014 và Luật Kinh doanh bất động sản năm 2014.
Cụ thể, Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Quyền dân sự chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng”.
Trong khi đó, Luật Đất đai lại quy định: Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; Nhà nước thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai; Nhà nước thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.
Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định quyền dân sự chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng.
Tuy nhiên, Luật Đất đai không chỉ quy định nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh mà còn mở rộng phạm vi cho phép nhà nước thu hồi đất phát triển kinh tế, xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; thu hồi đất do vi phạm pháp luật đất đai và thu hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.
Từ những vấn đề trên dẫn đến chuyện giá đất còn mang nặng tính “áp đặt” theo chủ đích nào đó từ phía nhân danh Nhà nước.
Một trong những nguyên tắc định giá đất tiếng là “phù hợp với giá đất phổ biến trên thị trường” nhưng trên thực tế hầu như thoát ly khỏi giá cả thị trường. Điều này dễ dẫn đến bất cập khi thu hồi đất, giá bồi thường quá xa giá thị trường. Mặc dù luật có nói đến tư vấn giá đất nhưng cũng chưa có quy định bảo đảm cho tổ chức tư vấn giá đất thực sự có vị trí độc lập… do vậy giá đất còn mang nặng tính “áp đặt”.
Trước đây, theo Luật Đất đai 2003, chỉ đầu mối là Sở Tài chính chủ trì toàn bộ công tác xác định và thẩm định giá đất cụ thể. Còn theo Luật Đất đai 2013 và Nghị định 44/2014 của Chính phủ, công tác này được phân chia cho 2 đầu mối: Sở Tài nguyên – Môi trường lập kế hoạch định giá đất cụ thể và tổ chức thực hiện việc xác định giá đất cụ thể; Sở Tài chính làm thường trực Hội đồng thẩm định giá đất cấp tỉnh để thẩm định phương án giá đất.
Cơ chế này đã dẫn đến quy trình hành chính xác định giá đất cụ thể để tính tiền sử dụng đất thiếu tính minh bạch, thiếu tính liên thông, có sơ hở tạo ra cơ chế xin-cho, nhũng nhiễu, dẫn đến thất thu ngân sách nhà nước và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh.
Ngoài ra theo quy định về nguyên tắc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất thì giá làm cơ sở bồi thường khi nhà nước thu hồi đất do UBND cấp tỉnh quy định thường có mức chênh lệch với giá trị thị trường. Điều này khiến cho người sử dụng đất gặp nhiều khó khăn trong việc khôi phục lại tình hình canh tác, sản xuất và sinh hoạt sau khi bị thu hồi đất.
Bên cạnh đó, nếu trong trường hợp không được giải đáp thắc mắc kịp thời có thể dẫn đến người sử dụng đất không đồng ý về giá đất bị thu hồi…
