Trung Quốc thê thảm: Nội tình bết bát, thế giới tẩy chay

Trung Quốc thê thảm: Nội tình bết bát, thế giới tẩy chay

Xuân Trường

Có thể nói, chưa khi nào Trung Quốc lại tỏ ra hung hăng như trong thời buổi dịch bệnh này. Cùng với virus, khẩu trang, dụng cụ xét nghiệm, máy trợ thở… ĐCSTQ tung hoành ngang dọc thế giới, từ cố “xỏ" vai một nhà “ngoại giao khẩu trang", đã dần lộ nguyên hình là nhà “ngoại giao chó sói".

Nhưng càng hung hăng bao nhiêu, Trung Quốc càng tỏ ra yếu thế bấy nhiêu trước uy lực của Hoa Kỳ cùng liên minh các cường quốc thế giới. Với nội tình đầy rối ren, xem chừng Giấc mộng Trung Hoa của Tập Cận Bình đang ở nơi xa lắm...

Đối với ĐCSTQ, thảm hoạ chưa bao giờ là điều tồi tệ, nói chính xác hơn, thể chế tàn bạo này luôn lợi dụng cơ hội trong các thảm họa. Liệu Tập Cận Bình sẽ “phiêu lưu" xa đến đâu khi vào lúc Bắc Kinh phô trương sức mạnh ngoài Biển Đông, hăm doạ Đài Loan, tiếp tục đàn áp phong trào dân chủ tại Hồng Kong, thì nội tình lại có nhiều rối ren từ kinh tế, xã hội đến chính trị.

• ĐCSTQ: Một quốc gia, hai kỳ họp, nhiều mối đe doạ…

Ngày 22/5/2020, với dáng vẻ đầy lo âu, ông Thủ tướng Lý Khắc Cường bước lên bục phát biểu trong kỳ họp Lưỡng hội thường niên của ĐCSTQ. Trong bài diễn văn ngắn chưa từng thấy, ông Lý Khắc Cường đã không đưa ra mục tiêu tăng trưởng cụ thể cho năm 2020, trong bối cảnh tăng trưởng quý I/2020 giảm đến 6,8% - đánh dấu mức tăng trưởng âm lần đầu tiên kể từ khi ĐCSTQ cho công bố GDP từng quý vào năm 1992. Từ bỏ mục tiêu tăng trưởng cũng đồng nghĩa ĐCSTQ thừa nhận nền kinh tế đã trở nên khốn đốn đến mức nào.

Tóm lại, cuộc họp bao phủ trong không khí u ám của những con số: Không có mục tiêu GDP cho năm 2020, thâm hụt ngân sách chiếm 3,6% GDP, phí/thuế doanh nghiệp giảm 2,5 nghìn tỷ NDT, ngân sách quốc phòng khiêm tốn 6,6% (2019 là 7,1%), cùng “trái bom” nổ chậm trị giá 1 nghìn NDT thông qua phát hành trái phiếu. 

Từ bỏ mục tiêu tăng trưởng cũng đồng nghĩa ĐCSTQ thừa nhận nền kinh tế đã trở nên khốn đốn đến mức nào. (Getty)

Giờ đây, ĐCSTQ không những phải đối mặt với những “tai ương” kinh tế, sự bất mãn dâng cao trong lòng dân chúng, mà thể chế tàn bạo này còn đang rối như tơ vò trước các vấn đề an ninh quốc gia cực kỳ nhạy cảm: Hồng Kông và Đài Loan.  

• Nội tình bết bát

Mối quan tâm hàng đầu của ĐCSTQ không phải là phòng ngừa dịch bệnh hay có bao nhiêu người chết trong đại dịch, mà mục đích của nó là tìm kiếm sự ổn định để phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tế đã trở thành chìa khóa để giải quyết các vấn đề bất ổn trong nước, và ổn định xã hội trở thành điều kiện tiên quyết của ĐCSTQ. 

Vì vậy, ĐCSTQ đã sử dụng nguồn lực “phi thường” để đàn áp các quyền tự do của người dân, đặt các phương tiện truyền thông hoạt động dưới sự kiểm soát đến nghẹt thở, và bất cứ một sự phản biện nào đối lập với quan điểm của Đảng đều có thể dẫn đến bị bắt bớ, bỏ tù. Điều này đã khiến người dân Trung Quốc sợ hãi lặng lẽ chấp nhận sự thống trị của ĐCSTQ, tạo nên “tính hợp pháp” cho Đảng hơn là cho chính đất nước. 

Tuy nhiên “Đảng” tính không bằng Trời tính: Kinh tế ảm đạm, thất nghiệp tràn lan, niềm tin sụt giảm, lòng dân oán thán, quan chức bất tuân, tâm lý kỳ thị - bất bình đẳng xã hội dâng cao, và “chủ nghĩa ly khai" tự phát là những gì mà ĐCSTQ hiện giờ đang phải đối mặt. 

Điều ĐCSTQ quan tâm chỉ là sự ổn định tuyệt đối nhằm đảm bảo quyền lực thống trị của nó tại Trung Quốc. Cách hành xử bạo quyền, trấn áp mọi hành động phản kháng của người dân và thế giới càng khiến ĐCSTQ rơi vào tình cảnh hỗn mang, tứ bề thọ địch. (Getty)

• Kinh tế điêu đứng

Năm 2019, nền kinh tế Trung Quốc đã bị tổn thương nặng nề bởi cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, với gần 2/3 hàng hoá xuất khẩu phải chịu thuế trừng phạt của Mỹ, kéo GDP tụt dốc 6,1% - là mức thấp nhất trong vòng 30 năm qua.  

Với những đòn trừng phạt thuế quan liên tiếp của Tổng thống Trump, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã bị “đột quỵ" và “chết lâm sàng" ngay cả khi đại dịch còn chưa ập đến. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa ngấp nghé bên vực nợ nần và phá sản.

Vì vậy đối với ĐCSTQ, bảo vệ nền kinh tế và ngăn chặn tỷ lệ thất nghiệp vượt khỏi tầm kiểm soát đã trở nên bức thiết hơn bao giờ hết. Để tạo ra nhiều công ăn việc làm, chính quyền Bắc Kinh đã hối thúc các ngân hàng chi tiêu cho cơ sở hạ tầng, để giúp kiềm chế sự sụp đổ kinh tế từ sự bùng phát của đại dịch thông qua các đợt phát hành trái phiếu. 

Mới đây, với việc phát hành thêm trái phiếu trị giá 1 nghìn tỷ NDT (khoảng 140 tỷ đô la), Trung Quốc lại có thêm một “quả bom” nợ lơ lửng treo trên đầu. Bởi việc chi tiêu nhiều hơn cho các dự án cơ sở hạ tầng - với hàng trăm thành phố, đô thị ma trên khắp cả nước - bong bóng bất động sản phình to đã dẫn đến Trung Quốc ngập trong nợ nần.  

   

Việc chi tiêu nhiều hơn cho các dự án cơ sở hạ tầng - với hàng trăm thành phố, đô thị ma trên khắp cả nước - bong bóng bất động sản phình to đã dẫn đến Trung Quốc ngập trong nợ nần. (Getty)

Đại dịch virus Vũ Hán chỉ là giọt nước tràn ly khi mà trước đó không ít doanh nghiệp Trung Quốc đã hoạt động bết bát. Phân tích của hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings chỉ rõ, trong 2 năm qua, số vụ vỡ nợ trái phiếu ở Trung Quốc tăng đột biến, lan sang cả các doanh nghiệp nhà nước - đối tượng được xem là luôn hưởng lợi từ hỗ trợ của chính phủ.  

Báo cáo từ Bộ Tài chính Trung Quốc cho biết, chỉ trong tháng 4/2020, nợ chính quyền địa phương đã tăng thêm 286,7 tỷ NDT (tương đương 40,4 tỷ USD). Trong 5 tháng đầu năm, khoản nợ này đã lên tới gần 3 nghìn tỷ NDT (2019 là 1,9 nghìn tỷ NDT). Có thể nói, Trung Quốc đang phải đối mặt với áp lực tài chính chưa từng có trong năm nay. 

Thêm nữa, chỉ trong quý 1/2020, đã có khoảng gần nửa triệu doanh nghiệp Trung Quốc tuyên bố phá sản - đây cũng là thách thức đau đầu mà ĐCSTQ phải đối mặt trong nỗ lực hồi phục nền kinh tế. 

Sự sụt giảm nhu cầu trong nước, đặc biệt là cú sốc sụt giảm nhu cầu ở các nền kinh tế lớn trên thế giới, đã khiến nhiều hãng xưởng, công ty Trung Quốc buộc phải đóng cửa, các khu trung tâm mua sắm bị bỏ hoang… đe dọa doanh số trong thị trường bán lẻ, đã dẫn đến “thảm họa" thất nghiệp.

Sự sụt giảm nhu cầu trong nước, đặc biệt là cú sốc sụt giảm nhu cầu ở các nền kinh tế lớn trên thế giới, đã khiến nhiều hãng xưởng, công ty Trung Quốc buộc phải đóng cửa. (Getty)

• Thất nghiệp tràn lan

Ác mộng đối với ĐCSTQ không phải là số người chết vì virus Vũ Hán, mà là tỉ lệ GDP sụt giảm thê thảm. Điều đó đồng nghĩa Trung Quốc sẽ không đủ sức tạo ra công ăn việc làm cho người dân, dẫn đến nguy cơ đại loạn sẽ trở thành hiện thực. 

Dữ liệu chính quyền Bắc Kinh cho biết, tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị là từ 4-5%. Tuy nhiên, dữ liệu này chưa tính đến nhóm lao động di cư trong số 290 triệu lao động nhập cư làm việc trong ngành xây dựng, sản xuất và dịch vụ. Vì vậy, ước tính có tới 80 triệu người thất nghiệp. 

Theo các nhà kinh tế của Société Générale, nếu tính cả số lao động bị sa thải hoặc cho nghỉ không lương trong quý 1/2020 có thể lên đến 130 triệu người, điều đó đồng nghĩa gần 10% dân số Trung Quốc được cho là thất nghiệp. 

Vào thời điểm tăng trưởng kinh tế âm, Tổng thống Donald Trump lại tiếp tục phát động thương chiến, đã đe doạ thêm khoảng 200 triệu việc làm ở Trung Quốc đang nằm trong khối doanh nghiệp làm ăn với nước ngoài. Chưa kể đến một lượng lớn công ty nước ngoài tháo chạy khỏi Trung Quốc, thực tế nghiệt ngã này đang đẩy ĐCSTQ vào thế đu dây.

   

Ác mộng đối với ĐCSTQ không phải là số người chết vì virus Vũ Hán, mà là tỷ lệ thất nghiệp tràn lan. Điều đó đồng nghĩa Trung Quốc sẽ phải đối mặt với nguy cơ đại loạn thực sự. (Getty)

Ngoài ra, ĐCSTQ sẽ phải hứng thêm một cú đòn khác trong vài tháng tới. Đó là khoảng 8,7 triệu sinh viên đại học sẽ tốt nghiệp vào mùa hè năm nay, và con số đó sẽ tăng lên hơn 10 triệu nếu tính gộp cả sinh viên tại các trường cao đẳng và dạy nghề khác. 

Tất cả những dữ liệu trên đang đẩy Trung Quốc vào một cơn co thắt thập tử nhất sinh. Nếu thất nghiệp tăng vọt, tình trạng bất ổn xã hội có thể sẽ xảy ra. Đây mới chính là “quả bom” có sức công phá hạng nặng tại một đất nước mà bảo hiểm thất nghiệp hoạt động kém cỏi. 

Chính quyền Bắc Kinh kinh hãi nhất điều này, bởi nó không chỉ gây ra các rủi ro mất ổn định kinh tế xã hội, dẫn đến các cuộc biểu tình và tội phạm tăng vọt, mà còn làm xáo trộn hình ảnh của ĐCSTQ trong mắt công chúng - vốn được xây dựng dựa trên những lời hứa hẹn mang lại sự thịnh vượng cho muôn dân. 

Đối với Tập Cận Bình, áp lực tạo công ăn việc làm cho cả tỷ dân đang tạo ra cơn sang chấn làm “rung rinh" ngai vàng của vị “hoàng đế”. 

   

Đối với Tập Cận Bình, áp lực tạo công ăn việc làm cho cả tỷ dân đang tạo ra cơn sang chấn làm “rung rinh" ngai vàng của vị “hoàng đế”. (Getty)

• Sáng kiến Vành đai và Con đường: Dự án “nướng” tiền dân

Dự án “Vành đai và Con đường” - kết nối Trung Quốc với 137 quốc gia và vùng lãnh thổ thông qua hệ thống các hành lang kinh tế đất liền và biển đảo trị giá hàng ngàn tỷ đô la, giờ đang bị tê liệt trong đại dịch. 

Trung Quốc đã cho nhiều quốc gia vay với số tiền lên tới 350 tỷ đô la, tuy nhiên một nửa trong số các quốc gia đó là những con nợ rủi ro cao. Khi kinh tế lao đao vì đại dịch, các nước này đã đồng loạt yêu cầu Bắc Kinh “xoá nợ". 

Lúc này có hai phương án: Nếu Trung Quốc quyết liệt đòi nợ thì sẽ làm tổn thương tham vọng và hình ảnh của ĐCSTQ. Nhưng nếu xóa nợ, chính quyền Bắc Kinh phải đối mặt với sự phẫn nộ trong nước, khi người dân và các nhóm lợi ích sẽ đặt câu hỏi rằng, liệu tiền của họ có đang bị đầu tư lãng phí ở nước ngoài. Đối với ĐCSTQ, lựa chọn phương án nào cũng đều rủi ro.

• Người dân bất mãn

ĐCSTQ luôn hứa hẹn rằng, thể chế này sẽ đảm bảo cuộc sống của người dân được tốt đẹp hơn. Nhưng thực tế, đe dọa và đàn áp là món quà mà ĐCSTQ luôn ưu ái dành cho dân chúng.

ĐCSTQ luôn hứa hẹn rằng, thể chế này sẽ đảm bảo cuộc sống của người dân được tốt đẹp hơn. Nhưng thực tế, đe dọa và đàn áp là món quà mà ĐCSTQ luôn ưu ái dành cho dân chúng. (Getty)

Những người phê bình chính quyền, các nhà bất đồng chính kiến và những “Rumormonger” (người tung tin đồn) đều bị câu lưu, chất vấn, bắt giữ và bỏ tù. Mọi sự kiểm duyệt và kiểm soát này đều phục vụ cho mục đích duy nhất: Vì lợi ích của ĐCSTQ. Đại dịch virus Vũ Hán càng phản ánh khía cạnh tối tăm và tàn bạo của giới lãnh đạo ĐCSTQ. 

Hệ thống giám sát kỹ thuật số xâm nhập được triển khai nhằm để bịt miệng cư dân mạng và tăng cường kiểm soát thông tin. Cảnh sát được huy động để theo dõi, sách nhiễu buộc dân chúng phải im lặng về cách ĐCSTQ xử lý dịch bệnh. Những người bày tỏ bất mãn bị tống vào tù. Báo chí bị kiểm duyệt trong khi các nhà báo cố gắng đưa tin đều bị cản trở. Các bài viết trên mạng xã hội đều bị xóa thẳng tay. Nhân viên y tế bị bịt miệng, các tổ chức thiện nguyện bị trấn áp. Dân chúng bị kỳ thị và lâm vào cảnh khốn cùng bởi lệnh phong tỏa của chính quyền. Tất cả đã làm bùng lên sự oán hận tích tụ. 

Người ta chưa từng chứng kiến một làn sóng phẫn nộ mạnh mẽ đến như vậy của cư dân mạng sau cái chết của bác sĩ “thổi còi" Lý Văn Lượng. Đã có cả tỷ lượt chia sẻ trên mạng xã hội về cái chết của anh, khiến bộ máy kiểm duyệt của ĐCSTQ lần đầu tiên trong suốt nhiều năm phải luôn tay xóa cờ Mỹ, và những bài hát của người biểu tình Hồng Kông trên mạng xã hội Trung Quốc.

Từ sau sự ra đi của bác sĩ Lý Văn Lượng, làn sóng phẫn nộ tại Trung Quốc tăng cao chưa từng thấy, hệ thống kiểm duyệt của ĐCSTQ gần như bị tê liệt. (Getty)

Trái ngược với nước Mỹ, khi một số thống đốc của Đảng Dân chủ nhập nhèm đẩy số liệu tử vong vì virus Vũ Hán lên cao (gộp cả những người chết vì bệnh khác) để lấy cớ đóng cửa tiểu bang, gây trì trệ kinh tế hòng làm giảm uy tín của Tổng thống Trump trong mùa bầu cử, thì ngược lại, ĐCSTQ lại “tô vẽ” dữ liệu giả mạo đưa các ca nhiễm về 0 để “cưỡng ép” doanh nghiệp Trung Quốc phải hoạt động trở lại khi dịch bệnh vẫn có những diễn biến phức tạp.

Để đối phó với chính quyền Bắc Kinh, nhiều chủ hãng xưởng, nhà máy… đã bật tất cả các bóng đèn và điều hòa cả ngày để tạo ra bầu không khí giống như “kinh doanh, sản xuất đã trở lại bình thường”, nhưng thực chất thì không có công nhân làm việc, hòng chống chế để cho chính quyền địa phương “bẩm báo” lên chính quyền Trung ương. Điều này cho thấy, người dân và quan chức địa phương bắt tay nhau cùng dối trá. 

Nhiều công ty, nhà máy không có đơn đặt hàng, nhưng bị chính quyền Bắc Kinh cưỡng bức phải mở cửa sản xuất nếu không muốn bị trừng phạt, nên một số chủ doanh nghiệp đã chọn cách đập phá máy móc hoặc phóng hỏa công xưởng.  

Đã xảy ra hàng chục cuộc đình công, biểu tình của công nhân phẫn nộ vì chính quyền Bắc Kinh không những không hỗ trợ lương khi yêu cầu người dân quay trở lại làm việc, mà cũng không giải cứu doanh nghiệp, khiến nhiều chủ hãng xưởng đã phải “quỵt lương" vì cạn kiệt tài chính.

Đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, tình trạng cũng thê thảm không kém. Tại Quảng Đông, Chiết Giang, Tứ Xuyên, Liêu Ninh... đã nổ ra các cuộc biểu tình của các thương nhân yêu cầu chủ doanh nghiệp giảm giá tiền thuê cửa hàng. Hội Cải cách tỉnh Quảng Đông khảo sát cho thấy, 60% các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang bên bờ phá sản.

• Quan chức hủ bại, bất tuân

Bắc Kinh ý thức được đại dịch đem lại nhiều nguy cơ tiềm ẩn, làm xấu hình ảnh của Đảng, và sự phẫn nộ không lường trước được của dân chúng là tác nhân sẽ dẫn đến sự mất ổn định: Khi ấy, các quan chức địa phương sẽ trở thành dê tế thần nhằm chứng tỏ ĐCSTQ công tâm và minh bạch. 

Việc lựa chọn dê tế thần là những quan chức cấp tỉnh - những người đã thực hiện đúng chính sách bưng bít, dối trá và đàn áp của Đảng cầm quyền càng làm gia tăng sự nghi ngờ trong công chúng.

Việc Bắc Kinh đổ lỗi cho chính quyền Vũ Hán xử lý thảm họa yếu kém thì chẳng khác gì đổ lỗi cho hệ thống kiểm soát và kiểm duyệt của ĐCSTQ có vấn đề. Cho nên, sự đổ lỗi của chính quyền Bắc Kinh cho các quan chức cấp dưới trong đại dịch, chỉ đơn giản là biểu hiện của một mô hình chính quyền dối trá và độc tài phát xít. 

Tuy nhiên, các quan chức Vũ Hán đã không “cúi đầu chịu tội" như thường thấy, mà lần này lại ngoan cố “tố” ngược trách nhiệm của Bắc Kinh. Đây không khác nào bom nguyên tử dội xuống chính trường thối nát hủ bại của ĐCSTQ. 

   

Sự đổ lỗi của chính quyền Bắc Kinh cho các quan chức cấp dưới trong đại dịch, chỉ đơn giản là biểu hiện của một mô hình chính quyền dối trá và độc tài phát xít. (Getty)

Lập tức “chiến trường" đấu đá dậy sóng. Toàn bộ quan chức đứng đầu tỉnh Hồ Bắc và thành phố Vũ Hán bị thanh trừng. Điều này không có gì gây ngạc nhiên, nhưng đáng chú ý là nhóm quan chức mới được điều về Hồ Bắc lại hùa nhau đối phó với viễn cảnh một ngày nào đó, họ cũng sẽ trở thành dê tế thần. 

Ít ngày sau khi các quan chức mới nhậm chức, số ca nhiễm bệnh tại Hồ Bắc tăng gấp 10 lần. Đây chả khác gì vả thẳng vào mặt các quan thầy tại Bắc Kinh, và điều mà các đảng viên nòng cốt của ĐCSTQ sợ hãi nhất: Đó chính là quyền lực trung tâm đã trở nên lung lay hơn bao giờ hết.

Đại dịch cũng làm trầm trọng thêm văn hoá kỳ thị và chủ nghĩa ly khai cục bộ trong lòng Trung Quốc. Chưa bao giờ người Trung Quốc phải chứng kiến sự kỳ thị đến thế ngay tại quê hương họ. Khắp mọi nơi, người dân Vũ Hán (tỉnh Hồ Bắc) bị truy lùng như thể là tội phạm. Đi đến đâu họ cũng bị xua đuổi và xa lánh. 

Đỉnh điểm của sự kỳ thị này đã dẫn đến cuộc xung đột giữa cảnh sát tỉnh Giang Tây và người dân Hồ Bắc ngay tại cây cầu Trường Giang nối liền giữa hai tỉnh. Không chỉ lật đổ xe cảnh sát của tỉnh Giang Tây, người dân Hồ Bắc còn được cảnh sát tỉnh Hồ Bắc tham gia yểm trợ cùng đánh trả lại cảnh sát “đối phương". 

Đây có thể coi là “sự kiện” hy hữu khi cảnh sát hai tỉnh Hồ Bắc - Giang Tây lao vào hỗn chiến. Có thể nói, cuộc đụng độ này cho thấy mầm mống của “chủ nghĩa ly khai” cục bộ ngay trong các cấp chính quyền. 

Bất chấp việc chính quyền Bắc Kinh tuyên bố 0 ca nhiễm mới tại Vũ Hán - chính quyền các tỉnh Giang Tây và An Huy đã không tin số liệu này và bất tuân lệnh của Bắc Kinh - đã cấm người dân tỉnh Hồ Bắc di chuyển tới hai tỉnh này và là nguồn cơn gây ra cuộc xung đột. 

Khi khẩu trang trở thành món hàng “xa xỉ" trong thời dịch bệnh, chính quyền địa phương Miên Dương (tỉnh Tứ Xuyên) đã cử 30 cảnh sát chống bạo động cùng xe bọc thép theo sau hộ tống xe chở 300.000 khẩu trang y tế, nhưng vẫn bị hàng chục xe cảnh sát của đồn cảnh sát Miên Dương chặn lại và “cướp" 200.000 khẩu trang. Nghịch lý thay, trên đường vận chuyển số khẩu trang “ăn cướp" này, cảnh sát Miên Dương lại bị cảnh sát Thành Đô giành giật.  

Điều này phần nào phản ánh thực trạng phân rã, mất kiểm soát quyền lực từ cao tầng cho tới hạ tầng của ĐCSTQ. 

Tình hình hỗn loạn, bất tuân dân sự của các cấp địa phương đối với chính quyền Bắc Kinh đã phần nào phản ánh thực trạng phân rã, mất kiểm soát quyền lực từ cao tầng cho tới hạ tầng của ĐCSTQ.

• Tỷ lệ tử vong là 16% và bùng phát dịch lần thứ hai

Thực tế vào cuối tháng 3/2020, đã có những chỉ trích đòi Tập Cận Bình phải từ chức cho thấy những dấu hiệu đấu đá dữ dội trong nội bộ ĐCSTQ. Bất chấp sự kiểm duyệt và nguy cơ bị trừng phạt, mạng xã hội Trung Quốc tràn ngập sự phẫn nộ của cư dân mạng với những thông điệp chỉ trích chính quyền - một điều hiếm thấy ở Trung Quốc - đã gây áp lực lớn đối với Tập Cận Bình và ĐCSTQ.

Chính quyền Bắc Kinh dựa vào WHO đã công bố số liệu tử vong chỉ có 2%. Tuy nhiên, dữ liệu rò rỉ trên mạng cho thấy 154.023 ca nhiễm trùng và 24.589 ca tử vong, tương đương với tỷ lệ tử vong là 16%. Con số này cũng phù hợp với nghiên cứu của The Lancet cho thấy tỷ lệ tử vong trong số những người bị nhiễm bệnh tại Trung Quốc là 15%. 

Việc ĐCSTQ “hô biến” 0 ca nhiễm để cưỡng bức công dân của mình trở lại làm việc khi nguy cơ lây nhiễm trong cộng động còn khá cao, đã dẫn đến nguy cơ bùng phát dịch lần thứ hai. 

Vừa qua, chính quyền Bắc Kinh đã phong toả hơn 100 triệu người ở tỉnh Cát Lâm sau khi phát hiện một ổ dịch mới tại đây. Trong kỳ họp Lưỡng hội cách đây vài ngày, giới lãnh đạo ĐCSTQ Trung Quốc đã từ bỏ mục tiêu tăng trưởng kinh tế để tập trung chống đói nghèo và thất nghiệp. Với làn sóng bùng phát dịch lần hai này, kế hoạch này xem chừng bất khả thi. 

   

Với làn sóng bùng phát dịch lần thứ hai tại tỉnh Hồ Bắc, kế hoạch tập trung chống đói nghèo và thất nghiệp trong nước xem chừng bất khả thi. (Getty)

Việc ĐCSTQ chọn con đường bưng bít thông tin dịch bệnh ngay từ ban đầu xuất phát từ mối lợi đảm bảo ổn định và phát triển kinh tế. Chính sách bất nhân của ĐCSTQ - sẵn sàng “thí mạng” hàng chục triệu dân đen để phát triển kinh tế, và khi sức khỏe cộng đồng bị đặt xuống đáy cùng trong các nấc thang giá trị lợi ích khác của ĐCSTQ, đó mới là lúc xã hội mất ổn định và hỗn loạn. Có điều, đây là hệ quả do chính ĐCSTQ gây ra. 

• Thế giới tẩy chay 

Với chính sách đối ngoại ngày càng hung hăng và độc đoán dưới thời Tập Cận Bình, giới lãnh đạo ĐCSTQ đã gạt bỏ câu “thần chú” “ẩn mình chờ thời" của Đặng Tiểu Bình, đã hấp tấp thể hiện tham vọng bá chủ thế giới một cách thô thiển, khiến nhiều quốc gia cảnh giác với Trung Quốc. 

Sự cảnh giác này là “kết quả” của một chiến dịch tuyên truyền vụng về của chính quyền Bắc Kinh. ĐCSTQ muốn nhồi nhét nhiều “ý chỉ" trong cùng một thông điệp: Rằng ĐCSTQ quản lý tốt dịch bệnh nhờ hệ thống độc đảng, ĐCSTQ sẵn sàng “vô tư" giúp đỡ các quốc gia trong đại dịch, và ĐCSTQ không phải là nguồn cơn gây ra sự lây lan của dịch bệnh...

Nói cách khác, chiến lược truyền thông của ĐCSTQ quá hung hãn, bỉ ổi và bất nhất, đã đem lại kết quả phản tác dụng. Trong khi Bắc Kinh ngạo mạn cố tỏ ra là một nhà lãnh đạo “nhân từ" ra tay cứu độ thế giới với 28 tỉ khẩu trang gửi tới hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, hình ảnh của Trung Quốc không những không được cải thiện mà còn dẫn đến tâm lý bài Trung nổ ra khắp nơi trên thế giới. 

Quá nóng vội với tham vọng bá chủ đã làm chiến lược tuyên truyền của ĐCSTQ trở nên vụng về, vừa quá hung hãn, bỉ ổi vừa bất nhất, đã đem lại kết quả phản tác dụng, khiến thế giới bắt đầu trở nên cảnh giác. (Getty)

• Châu Âu tức giận 

Được sự “cổ vũ" của Tập Cận Bình và Ban Tuyên giáo hùng mạnh, một thế hệ các nhà ngoại giao Trung Quốc đã chứng tỏ lòng trung thành với ĐCSTQ bằng cách lên giọng đe dọa các quốc gia mà họ không ưa. 

Với tham vọng “dạy” cho các nền dân chủ phương Tây thấy tính “ưu việt" của chế độ độc đảng, các đại sứ Trung Quốc được ví như những “chiến binh chó sói" đã bắt đầu loan tin thất thiệt, mô tả các nước châu Âu là suy nhược và bất tài.  

Rất nhanh chóng, chính sách ngoại giao thô lỗ này của ĐCSTQ đã kích thích lòng tự trọng của một EU trong cơn bĩ cực. Ngày 24/3/2020, Đại diện cấp cao của EU - ông Josep Borrell đã công khai chỉ trích chiến thuật truyền thông trơ trẽn và bỉ ổi của ĐCSTQ. 

Ủy ban EU đặc biệt “khó chịu” với các tiêu chuẩn kép khả ố của ĐCSTQ khi vào tháng 1/2020, chính quyền Bắc Kinh yêu cầu EU giữ im lặng về việc hỗ trợ cho tỉnh Hồ Bắc, nhưng lại khua chiêng gõ mõ cho cả thế giới biết châu Âu đang nhận viện trợ của Trung Quốc. Tuy nhiên, khẩu trang và thiết bị y tế là mặt hàng ĐCSTQ rao bán chứ không phải viện trợ, mà lại còn bán với giá “cắt cổ" trong khi sản phẩm đầy lỗi và kém chất lượng. 

   

Khẩu trang và thiết bị y tế là mặt hàng ĐCSTQ rao bán chứ không phải viện trợ, mà lại còn bán với giá “cắt cổ" trong khi sản phẩm đầy lỗi và kém chất lượng. (Getty)

Chiến dịch “ngoại giao khẩu trang” này đã phản tác dụng khi nhận phải quả đắng: EU bắt đầu thực hiện chính sách kiểm soát chặt chẽ đầu tư của Trung Quốc vào châu lục, trong đó “tăng cường chủ quyền trong các chuỗi giá trị chiến lược” như ngành công nghiệp ô tô, hàng không vũ trụ và dược phẩm. 

Nhiều công ty dược phẩm sẽ di dời nhà máy từ Trung Quốc về châu Âu. Anh và Đức dự thảo quay lưng với hệ thống 5G của Huawei. Pháp và Đức ra các dự luật ngăn chặn công ty nước ngoài thâu tóm hai lĩnh vực công nghệ và y tế, trong khi Thụy Điển đóng cửa toàn bộ các Viện Khổng Tử để ngăn chặn ảnh hưởng của ĐCSTQ đối với hệ thống giáo dục nước này. 

Và gần đây nhất, Cao ủy Thương mại Liên minh châu Âu tuyên bố, EU sẽ tìm cách “giảm sự lệ thuộc thương mại” vào Trung Quốc sau đại dịch. Đây quả là những tin tức không hề tốt lành đối với ĐCSTQ vốn đang lăm le thống lĩnh châu Âu và thay Mỹ “thống soái" thế giới. 

• Châu Phi phẫn nộ

Ngay cả ở châu Phi, nơi Trung Quốc hoạt động rất tích cực, hình ảnh của ĐCSTQ trở nên xấu xí bởi những hành động bất nhất: Khi hung hăng thúc đẩy mô hình chính trị độc tài thay thế nền dân chủ phương Tây, khi lại chìa tay hợp tác với phương Tây. Thay vì thống nhất đoàn kết châu Phi, ĐCSTQ đã góp phần chia rẽ và tạo mâu thuẫn trong lòng lục địa nghèo khó này.

Kể từ khi đại dịch bùng phát, những người châu Phi sống ở Trung Quốc đã cáo buộc chính quyền độc tài phân biệt đối xử và phân biệt chủng tộc. Lần đầu tiên trong lịch sử Phi châu, một nhóm các nhà ngoại giao của toàn châu lục đã cùng ký một lá thư lên án gửi tới chính quyền Bắc Kinh. 

Có thể nói châu Phi là nơi duy nhất hiện vẫn còn dành sự “cảm tình" cho Trung Quốc. Nhưng mối quan hệ hữu hảo này ít nhiều đã bị rạn nứt bởi chính sách hai mặt của ĐCSTQ, đến nỗi gần đây các quan chức Nigeria đã đề xuất các biện pháp trả đũa, như điều tra lý lịch pháp lý của tất cả công dân Trung Quốc làm việc tại nước này. 

• Châu Á xa cách

Bất chấp đại dịch, Trung Quốc vẫn điều các nhóm tàu ra khua sóng Biển Đông, vô hình chung giúp các quốc gia nhỏ bé tại Đông Nam Á có tranh chấp lãnh hải xích lại gần nhau. 

Mặc dù các chính phủ thận trọng không tỏ ra đối kháng quá nhiều với Trung Quốc, nhưng dân chúng và giới tinh hoa tại châu Á ngày càng nhận rõ hơn bản chất hiếu chiến và dã tâm thôn tính của ĐCSTQ, dẫn đến các làn sóng chỉ trích Trung Quốc ngày càng nhiều hơn. 

Việc Đài Loan bị ĐCSTQ chèn ép không cho tham dự các cuộc họp của WHO, và Hồng Kông ngày càng bị kiểm soát dữ dội, thì đại dịch viêm phổi Vũ Hán chỉ là cái cớ cuối cùng để các quốc gia châu Á quyết định giữ khoảng cách với gã khổng lồ này. 

   

Bất chấp đại dịch, Trung Quốc vẫn điều các nhóm tàu ra khua sóng Biển Đông, vô hình chung giúp các quốc gia nhỏ bé tại Đông Nam Á có tranh chấp lãnh hải xích lại gần nhau. (Getty)

Nhật Bản là nước đi đầu làn sóng “Thoát Trung” tại châu Á, khi chính phủ nước này vừa thông qua gói 2,2 tỷ USD để hỗ trợ doanh nghiệp nước này chuyển dời các ngành sản xuất quan trọng ra khỏi Trung Quốc. Hàn Quốc cũng thành lập một nhóm công tác đặc biệt với Phòng Thương mại và Công nghiệp nước này để tạo thuận lợi cho các công ty chuyển sản xuất về nước. 

Việc hai cường quốc hàng đầu rục rịch “ly hôn" với nền kinh tế “phàm" ngoại tệ, chính là hồi chuông báo tử cho ĐCSTQ. 

• Nước Úc ghẻ lạnh

Cuộc thăm dò của Essential Research cho biết, 77% người Úc tin rằng Trung Quốc đang che đậy sự thật về đại dịch, và 40% tin rằng virus có nguồn gốc từ một phòng thí nghiệm của Trung Quốc. 

Úc cũng là quốc gia đi đầu thế giới trong việc cáo buộc Trung Quốc phải chịu trách nhiệm về sự bùng phát virus Vũ Hán, và đã thuyết phục thành công hơn 100 quốc gia liên minh để tiến hành cuộc điều tra độc lập về nguồn gốc của virus. 

Thủ tướng Úc Scott Morrison dành cả tối 21/4 để gọi cho các nhà lãnh đạo Mỹ, Pháp và Đức sau khi Đại sứ quán Trung Quốc chỉ trích Úc là "cái loa" của ông Trump. (Getty)

Bất chấp việc Trung Quốc đe doạ áp thuế lên tới 80% các sản phẩm hàng hoá của Úc trong nỗ lực phá hoại nền kinh tế của nước này, chính phủ và người dân Úc không ngần ngại đương đầu: Chính quyền Úc đang xem xét lại chiến lược ngoại thương và bang giao với Trung Quốc, cũng như lên kế hoạch dài hạn “thoát Trung" bằng cách mở rộng ngoại thương với nhiều quốc gia có chung giá trị dân chủ. 

Bất chấp Trung Quốc lên án và đe doạ, Bộ Quốc phòng Úc thông báo tàu hộ vệ tên lửa HMAS Paramatta của Hải quân Hoàng gia Úc vẫn tập trận chung với ba chiến hạm Mỹ tại khu vực Biển Đông. 

• Hoa Kỳ vây hãm 

30 năm trước, các nhà tư bản Mỹ đã tới Trung Quốc xây dựng hệ thống dây chuyền sản xuất vì chi phí rẻ. Giờ đây, dưới áp lực của cuộc thương chiến do Tổng thống Trump phát động, nhiều công ty Mỹ đã rục rịch rút khỏi Trung Quốc để tránh thuế quan trừng phạt. 

Theo Forbes, năm 2019 nhập khẩu hàng hóa sản xuất từ 14 nước châu Á vào Mỹ sụt giảm 7,2%, trong đó nhập khẩu từ Trung Quốc lao dốc tới 17%. Hiệp hội Công nghiệp Thời trang Mỹ cho biết, hơn 80% thương hiệu thời trang nước này đang lên kế hoạch giảm nguồn cung từ Trung Quốc. Đại dịch đã cho các công ty Mỹ nhận ra một thực tế nghiêm trọng: Nguy cơ gián đoạn nguồn cung. 

Dưới áp lực của cuộc thương chiến do Tổng thống Trump phát động, nhiều công ty Mỹ đã rục rịch rút khỏi Trung Quốc để tránh thuế quan trừng phạt. (Getty)

Tròn một năm sau khi Huawei bị cấm giao dịch với chuỗi cung ứng từ Mỹ, chính quyền Donald Trump đang dần bẻ gãy “đốt xương sống" của nền kinh tế Trung Quốc bằng cách ra các chính sách thay đổi điều lệ, khiến Huawei không thể tiếp cận được nguồn cung chip nếu không có sự cho phép của Mỹ. Đối với tập đoàn “con cưng” của ĐCSTQ, đây quả một cú sốc nặng, và có thể nói tương lai của Huawei đang nằm trong tay Tổng thống Donald Trump. 

Tất nhiên, ĐCSTQ cũng tìm cách “bắn trả" chính quyền Donald Trump, trong đó Bắc Kinh đe doạ sẽ áp đặt những chế tài đối với các tập đoàn Mỹ đang làm ăn tại Trung Quốc như Apple, Qualcomm, Cisco và Boeing. 

Tuy nhiên cần xét một thực tế, ĐCSTQ đã không còn nhiều “đạn" để bắn. Hay nói chính xác hơn, ĐCSTQ đang tự đâm đầu vào con đường “tự sát", bởi bất kỳ sự trả đũa nào nhằm vào các công ty Mỹ sẽ càng làm suy giảm niềm tin của các nhà đầu tư nước ngoài, và càng đẩy mạnh làn sóng “thoát Trung" vào thời điểm ĐCSTQ đang rất cần họ để phục hồi nền kinh tế. 

Dưới tác động của đại dịch, người Mỹ nhận ra một thực tế nghiêm trọng: Nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Sự đe dọa trả đũa của ĐCSTQ đối với các chính sách của Tổng thống Trump chỉ càng tạo thêm động lực cho các công ty Mỹ rời khỏi Trung Quốc sớm hơn. (Getty)

Không chờ Trung Quốc trả đũa, đã có ít nhất hai công ty của Apple đã bắt đầu rời ​​Trung Quốc. Wistron Corp, nhà sản xuất iPhone đã chi 1 tỷ đô la để xây dựng cơ sở mới tại Việt Nam và Ấn Độ, trong khi công ty Pegatron đang lên kế hoạch bắt đầu sản xuất iPhone tại Việt Nam và Indonesia vào năm 2021. 

Bất chấp Apple được ĐCSTQ ưu ái miễn thuế quan cực kỳ hào phóng, tập đoàn này vẫn đang có kế hoạch mở rộng các dây chuyền sản xuất ra bên ngoài Trung Quốc. Đây là tin thảm hoạ cho ĐCSTQ. 

Nước Mỹ tiếp tục siết “vòng kim cô" vào nền kinh tế mong manh dễ vỡ của Trung Quốc, khi thông qua một dự luật nhằm loại tất cả các công ty Trung Quốc ra khỏi thị trường chứng khoán Mỹ. 

Đây là cú knock-out đối với tất cả các doanh nghiệp Trung Quốc đang niêm yết tại Mỹ, và giờ đây không chỉ không còn đất sống tại Mỹ mà cũng chẳng còn cửa để quay trở về quê nhà. 

   

Hoa Kỳ thông qua dự luật loại tất cả các công ty Trung Quốc ra khỏi thị trường chứng khoán được xem là cú knock-out đối với tất cả các doanh nghiệp Trung Quốc đang niêm yết tại Mỹ. (Getty)

Trước đây, mỗi khi doanh nghiệp Trung Quốc gặp khó khăn ở nước ngoài thì ĐCSTQ thường hô hào, dụ gọi mời quay về nước. Tuy nhiên lần này,  ĐCSTQ yêu cầu các doanh nghiệp niêm yết tại Mỹ trở về phải có vốn hoá ít nhất 2,8 tỷ đôla. 

Theo Bloomberg, trong số 335 công ty Trung Quốc đang niêm yết tại Mỹ, chỉ có 27 công ty có vốn hóa trên 2,8 tỷ USD. Điều đó đồng nghĩa các doanh nghiệp còn lại có vốn hóa dưới 2,8 tỷ đô la đã không còn “cửa” lên sàn chứng khoán tại Trung Quốc.  

ĐCSTQ sẵn sàng bỏ mặc hàng trăm doanh nghiệp của mình ở nơi đất khách quê người, và mặc kệ họ trở thành “mồi ngon” cho các trùm đầu cơ chứng khoán phương Tây thâu tóm.

Và tin cuối cùng. Khảo sát của Bloomberg cho thấy 40% người Mỹ sẽ không mua bất cứ mặt hàng gì gắn mác “made in China", trong khi 66% cho biết ủng hộ hạn chế nhập khẩu các sản phẩm từ Trung Quốc để thúc đẩy nền kinh tế Mỹ. 

   

40% người Mỹ nói rằng sẽ không mua bất cứ mặt hàng gì gắn mác “made in China", trong khi 66% cho biết ủng hộ hạn chế nhập khẩu các sản phẩm từ Trung Quốc để thúc đẩy nền kinh tế Mỹ. (Getty)

Cuộc thăm dò của YouGov cũng cho thấy, 71% người Mỹ cho rằng ĐCSTQ phải bị trừng phạt vì đã gây ra đại dịch, 32% muốn chính quyền Tổng thống Trump vô hiệu hoá trái phiếu của chính phủ Mỹ do Trung Quốc nắm giữ, 75% coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh, và chỉ có 6% coi ĐCSTQ là đồng minh. 

ĐCST.Q đang nỗ lực xây dựng một thế giới đại đồng và tự phong là “minh chủ". Nhưng đại dịch Viêm phổi Vũ Hán đã chứng minh điều ngược lại, rằng phần lớn các quốc gia trên thế giới không muốn chia sẻ tương lai với ĐCSTQ. 

X .T.

Nguồn: ngtieudungvn.com 29/5/20

Tài năng, đạo đức đồng chí Chánh án Nguyễn Hòa Bình

Tài năng, đạo đức đồng chí Chánh án Nguyễn Hòa Bình

Đan Thương

Kinh qua nhiều chức vụ cao cấp ngành tư pháp

Trong nước, đồng chí Nguyễn Hòa Bình học nghề ở trường An Ninh (thuộc Bộ Công an). Sau 7 năm công tác, đồng chí được sang Liên Xô 4 năm, lấy bằng tiến sĩ (nghề nghiên cứu) ở Học viện Cảnh sát (Bộ Nội vụ). Về nước, đồng chí không nghiên cứu, mà trở về nghề cảnh sát điều tra. Chức vụ cao nhất là thiếu tướng, nói lên sự thành công trong nghề. Rồi, đồng chí thôi nghề cảnh sát để chuyển sang nghề công tác Đảng, chức Phó bí thư, rồi Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi (2010). Lời bình: Đổi nghề là bình thường, nếu nghề mới được ưu đãi và nhiều triển vọng hơn. Trái lại, đổi nghề xoành xoạch thường là do thất bại.

Sau 2010, là giai đoạn thăng tiến vèo vèo…

- Ngay tháng 1-2011, đồng chí vào Trung ương ĐCSVN. Ngay sau đó, vào Quốc hội, để được bầu làm Viện trưởng Viện KS Tối cao (nhiệm kỳ 5 năm).

- Cũng năm 2011, mọi người biết đồng chí còn có bằng luật sư, bằng Lý luận chính trị cao cấp. Và có cả học hàm PGS (nghề đào tạo)…

Ở cương vị PGS.TS. đồng chí viết 2 cuốn sách, không phải sách khoa học (do TS viết) cũng không phải sách đào tạo (do PGS viết), vì tên sách tựa những khẩu hiệu chính trị. Dù vậy, tác giả vẫn trưng cái nhãn PGS.TS. ở bìa sách.

Nhờ hoàn thành tốt công việc ở VKS (nhiệm kỳ 2011-2015), trong đó có việc “không phản kháng vụ Hồ Duy Hải”, đồng chí được bầu vào Ban Bí Thư để ngay sau đó lại được QH bầu làm Chánh án Tòa Tối cao (nhiệm kỳ 2016-2021)…

Cứ tốc độ này, tới Đại hội 14 (2021) hẳn là đồng chí sẽ vào BCT, làm Phó thủ tướng phụ trách Nội chính - thay đồng chí Trương Hòa Bình.

Khi lòng dân nổi sóng, ngành Nội chính phải được tăng quyền. Do vậy tương lai của đồng chí rất rộng mở. Đảng không quên vì sao Liên Xô sụp đổ.

Quý hiếm: Ba trong một

Đồng chí từng lãnh đạo Tổng cục công an điều tra (Thiếu tướng, Phó Tổng cục trưởng). Rồi đồng chí chuyển sang nghề kiểm sát (2011). Nay làm nghề tòa án. Đó là ba cơ quan phối hợp làm ra một bản án. Thoạt đầu, CA điều tra, thu thập chứng cứ để tạo ra hồ sơ. Tiếp sau, Viện KS xem xét, nếu đủ điều kiện thì đưa hồ sơ sang tòa án xét xử. Cả ba bước này đ/c đều không lạ. Hiếm ai được như vậy để đủ điều kiện lãnh đạo toàn diện ngành tư pháp.

Chưa từng có: Ba chập một

Tam quyền có phân lập hay không… là tiêu chuẩn cứng để phân biệt XHCN và TBCN. Ba nhánh quyền lực dưới chế độ XHCN không tách biệt, mà “chụm lại như kiềng ba chân” tạo thành cái ngai bền vững dành cho Đảng lãnh đạo. Đó là nói một cách hình tượng. Thế thì đồng chí Nguyễn Hòa Bình chính là hiện thân của hình tượng này. Đ/c đã kinh qua công tác ở cả ba nhánh quyền lực: Từng là Thiếu tướng công an (thuộc hành pháp), vào Quốc hội nhiều khóa (lập pháp) và từng đứng đầu cả kiểm sát + tòa án (tư pháp).

Ở Việt Nam chưa có ai được như vậy. Trên thế giới càng hiếm, vì quy định: đang ở nhánh quyền lực này, bị cấm có mặt trong hai nhánh khác.

Chưa học thẩm phán, vẫn làm được chánh tòa

Trên mạng, đang có bài phàn nàn về Đ/c NHB với nội dung như trên.

Thẩm phán là một nghề được đào tạo bài bản. Từ xa xưa, việc của thẩm phán là xử án, cũng như việc của thầy thuốc là chữa bệnh. Đây là hai nghề có “lời thề nghề nghiệp”, một nghề đề cao công lý, nghề kia lấy nhân đạo làm gốc. Do vậy, nội dung lời thề không liên quan giai cấp, ý thức hệ và chế độ chính trị.

Đố (trả lời: đek) ai biết thẩm phán Việt Nam có thề không (?) và thề cái (đek) gì (?)… Chả lẽ thề trung thành với Tổ quốc XHCN? Thế giới không ngửi nổi, nhưng ở Việt Nam ai được thề như vậy, lại thấy… thơm?

Ở nước ta, chức thẩm phán Tòa Tối cao phải được Quốc hội bỏ phiếu, Chủ tịch nước phong chức. Phải là thẩm phán cấp cao mới có thể làm chánh Tòa Tối cao. Đó là con đường chung. Nhưng… trừ trường hợp Nguyễn Hòa Bình.

Nguyễn Hòa Bình vừa là đại biểu QH, vừa là đảng viên cao cấp. Nếu QH không bầu thành viên Nguyễn Hòa Bình làm thẩm phán, thì ĐCS trao chức đó cho đảng viên Nguyễn Hòa Bình của mình. Chứ sao?!

Đồng chí thích hô: “Không để lọt tội, không làm oan sai”

- Các nền tư pháp tiến bộ đã từ lâu chia tay vĩnh viễn cái nguyên tắc “không để lọt tội, không làm oan sai”. Tuy về lý thuyết, nó rất hay, rất đẹp, rất lý tưởng, nhưng nó hoang tưởng, khi áp dụng thực hành. Bởi vì, giữa hai vùng Đen-Trắng là ranh giới mờ nhạt, pha trộn, khiến không một con người (bằng xương thịt) nào - kể cả đồng chí Nguyễn Hòa Bình - có thể phân biệt rạch ròi.

Ở nước ta, nguyên tắc này vẫn đang được nói ra rả như khẩu hiệu. Nhất là từ miệng các yếu nhân thuộc ngành tư pháp. Mục đích răn dạy nhau thì ít, mà chủ yếu để dân tin. Nhưng người dân đã hết tin và đến nay càng hết tin mỗi khi các vị hô lên. Ví dụ, đồng chí Chánh án Nguyễn Hòa Bình, trước khi điều khiển phiên tòa giám đốc thẩm vụ Hồ Duy Hải, cũng hét toáng lên cái khẩu hiệu trên.

Trên thực tế 3-4 thập niên gần đây, vì sợ bỏ lọt tội, hoặc vì phải tìm kỳ được thủ phạm (các vụ trọng án) do vậy tư pháp Việt Nam đã gây nhiều oan sai (vụ Nguyễn Thanh Chấn, Huỳnh Văn Nén…).

Do vậy, nguyên tắc suy đoán vô tội chính là cách khắc phục oan sai.

Chưa tiêu hóa nổi nguyên tắc “suy đoán vô tội”

Nguyên tắc “suy đoán vô tội” cho rằng, thà bỏ sót tội còn hơn gây oan sai, dù chỉ là oan sai nhỏ. Một phạm nhân xứng đáng tù 3 năm, nhưng có một vài chứng cứ chưa đủ thuyết phục; quan tòa chỉ tuyên 2,5 năm. Có thể lọt tội (6 tháng), nhưng thà như vậy, còn hơn khiên cưỡng bỏ tù đủ 3 năm. Nói khác, nếu chứng cứ chưa đủ chắc nịch để buộc tội thì phải suy đoán có lợi cho bị cáo (vô tội).

Đây là nguyên tắc giúp hạn chế tối đa các vụ án oan. Nhưng đồng chí Nguyễn Hòa Bình lại chưa tiêu hóa nổi.

Ngay từ năm 2015, trong dịp Quốc hội thảo luận về Luật Hình sự mới, đồng chí đã giải thích cho 500 đại biểu “thế nào là suy đoán vô tội”, như sau: “Nếu không có đủ căn cứ chứng minh là tội nặng thì (vẫn) phải quyết có tội, nhưng tội nhẹ. Nếu không đủ ở khoản cao thì phải xử ở khoản thấp” Nguyễn Hòa Bình (Viện trưởng VKSND tối cao; đại biểu QH).

Nếu áp dụng cách hiểu trên vào phiên tòa giám đốc thẩm vụ Hồ Duy Hải gần đây, hẳn là Hải càng “bỏ mẹ”? Và… quả nhiên (!).

Ở nước ta, liệu có nguyên tắc “Suy đoán CÓ tội” (!)

Trong đấu tranh chính trị, nền tư pháp ở các nước “Tam quyền nhất trụ” lại nhất nhất sử dụng nguyên tắc “suy đoán CÓ tội”. Oan khiên thấu trời.

Oan sai chính trị ở Liên Xô mới kinh khủng. Dưới cái quốc huy có hình búa-liềm (tính giai cấp) các quan tòa Liên Xô (100% đảng viên CS, thề trung thành với chế độ XHCN) đã phán những bản án rất nặng cho người khác chính kiến. Vì đó là kẻ thù, phải áp dụng triệt để “tư duy có tội” với chúng. Chúng nguy hiểm ở chỗ dùng cách ôn hòa (phản biện) để chống nhà nước Xô Viết. Chính do vậy, những phản biện của chúng rất dễ hiếu đối với dân chúng.

Về phiên tòa giám đốc thẩm vụ Hồ Duy Hải

Rất, rất nhiều ý kiến đã phân tích những sai trái, lệch lạc, bất cập.

Ví dụ, ngay cách dùng từ đã có vấn đề. Vi phạm rành rành thì gọi là “sai sót”. Trong Bản Quyết định của tòa (đồng chí Nguyễn Hòa Bình ký) có tới 16 lần dùng chữ “lời khai”, trong đó “lời khai của Hải” được dùng tới 8 lần. Chứng cứ đek gì mà rặt những “lời khai”? Bạt mạng hơn cả, khi cả 17/17 vị thẩm phán quốc gia cứ khẳng định (như thật) “Hải không bị bức cung”.

Về cách thức tiến hành: Nó giống như buổi thảo luận chính trị của tổ công đoàn thời xưa, về “Sự sụp đổ tất yếu của chủ nghĩa tư bản”. Kết luận số 1 cần phải đạt là: Tuy CNTB có một số tốt đẹp bề ngoài, nhưng bản chất xấu xa không thay đổi. Đây là lối văn chính trị. Văn tư pháp phải khác.

- Chỉ xin nói rằng: Phiên tòa này đã lệch chuẩn quá xa, nếu đối chiếu với những quy định trong Luật 2015. 

Phiên giám đốc thẩm không xử người, mà “xử” các bản án đã tuyên (ở đây là các bản sơ thẩm, phúc thẩm vụ Hồ Duy Hải).

Câu hỏi là… Việc tạo ra các bản án này CÓ vi phạm những quy định của luật pháp hay KHÔNG. Câu trả lời chỉ đơn giản là: CÓ (vi phạm) hoặc KHÔNG (vi phạm). Sao cứ dây dưa tới “bản chất” vụ án?

- Nếu CÓ (vi phạm), bản án phải bị hủy, xử lại, để ra bản án mới.

- Nếu KHÔNG (vi phạm) bản án vẫn có giá trị thi hành.

Cả 4 câu hỏi mà đ/c Nguyễn Hòa Bình nêu lên để Hội Đồng thẩm phán bỏ phiếu đều trật lất. Dư luận đã bình quá đủ.

Nhưng “bản án” là thứ vô tri, vô giác. Khi bị xét xử, nó không biết cãi, không thèm cãi, cũng “đek cần cãi”. Chỉ có những con người tạo ra bản án mới liên lụy. Bởi vậy, họ phải có mặt ở phiên tòa giám đốc thẩm để trình bày cách thức họ tạo ra bản án.

Đã là phiên tòa, phải có bên buộc tội (cho rằng cách tạo ra bản án CÓ vi phạm luật) và bên gỡ tội (cố chứng minh rằng bản án đó được tạo ra đúng luật). Do vậy tham gia phiên tòa là những con người đã tạo ra bản án. Người quan trọng nhất khiến hai bản án (sơ thẩm, phúc thẩm) ra đời chính là Hồ Duy Hải. Người tạo ra bản án là nhưng ai điều tra, lập hồ sơ, duyệt hồ sơ… Sau đó, tại phiên tòa là các thẩm phán, công tố và các luật sư.

Phiên giám đốc thẩm càng phải là một phiên tranh tụng mẫu mực. Luật 2015 đòi hỏi như vậy (từ xét xử bằng thẩm vấn (thẩm phán hạch hỏi) chuyển sang xét xử bằng tranh tụng (thẩm phán trở thành trọng tài) quyết định thắng-thua giữa hai bên: buộc tội và gỡ tội.

Lẽ ra phải như vậy. Nhưng đồng chí Nguyễn Hòa Bình (do tài hay do đức) đã không làm như vậy (!).

- Tranh tụng, phải có 2 bên, mỗi bên phải có đầy đủ các nhân vật đủ khả năng tranh cãi về mọi nhẽ, mọi khía cạnh, mọi chứng cứ, cho đến khi “đen-trắng” rõ ràng, với kết luận: “CÓ” hoặc “KHÔNG”.

Ví dụ, tại tòa giám đốc thẩm, có ý kiến cho rằng Hồ Duy Hải bị bức cung. Ai có thể trả lời và làm sáng tỏ “CÓ” hoặc “KHÔNG”? Chỉ biết, đồng chí Nguyễn Hòa Bình cấm Hải có mặt để bị can được mở miệng tại tòa.

- Các luật sư từng tham gia trong quá trình xử án chính là thành phần tạo ra nội dung vụ án, vì vai trò tương đương công tố. Ấy vậy mà luật sư Trần Hồng Phong phải làm đơn “xin tiếp tục có mặt” và chỉ được phép “trình bày” (không tranh tụng) thì sự vi phạm đã xảy ra ngay ở cái phiên tòa mẫu mực này.

- Vân vân…

Bố trí chỗ ngồi trong phiên tòa: Để có thể tranh tụng, phiên tòa phải bố trí sao cho bên buộc tội và bên gỡ tội được ngồi ngang nhau và đối diện nhau, nghe rõ lời nhau. Còn Hội đồng xét xử ngồi cao hơn, vừa điều khiển, vừa lắng nghe lập luận của mỗi bên để quyết định Thắng-Thua… trong từng chứng cứ, từng lập luận…

Sắp đặt chỗ ngồi là việc dễ ợt. Đã có khuôn mẫu. Nhưng đ/c Bí thư TƯ, Chánh Tòa Tối cao… không làm nổi, không làm theo. Do Tài (tồi) hay Đức (đểu, đốn)?

Xin so sánh hai hình ảnh:

Hình một phiên tòa sơ thẩm phục vụ tranh tụng. 5 vị thẩm phán có vai trò trọng tài ngồi ở vị trí điều khiển, quan sát, lắng nghe hai bên tranh tụng.

Phiên tòa Giám đốc thẩm thủ tiêu tranh tụng. 17 vị thẩm phán đối diện với cả hai bên.

Đ.T. Anh 

Tác giả gửi BVN

Do năng lực kém hay vì lợi ích nhóm?

01/06/2020

Nguyễn Ngọc Chu

1-5-2020

XIN HỎI BỘ TRƯỞNG NGUYỄN VĂN THỂ: “ĐỂ CHẬM TIẾN ĐỘ TRIỂN KHAI HỆ THỐNG THU PHÍ TỰ ĐỘNG KHÔNG DỪNG” LÀ DO NĂNG LỰC KÉM HAY VÌ LỢI ÍCH NHÓM?

1. Hôm nay (01/6/2020) nghe tin “Bộ trưởng GTVT Nguyễn Văn Thể tự nhận hình thức nghiêm khắc phê bình, rút kinh nghiệm vì để chậm tiến độ triển khai hệ thống thu phí tự động không dừng” mà tự dở khóc dở cười (https://vietnamnet.vn/vn/thoi-su/quoc-hoi/bo-truong-gtvt-tu-nghiem-khac-phe-binh-vi-de-cham-thu-phi-khong-dung-645471.html).

Xin hỏi các nhà làm luật: Trong các bộ luật của nhân loại có hình phạt nào là “Tự kiểm điểm” không?

2. “Rút kinh nghiệm” cũng là một hình thức trốn tránh hình phạt. Khái niệm “Rút kinh nghiệm” cũng không có trong bất cứ bộ luật nào từ cổ chí kim của nhân loại.

Nói về “Rút kinh nghiệm”, Chủ tịch Quốc Hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã từng phát biểu: “Chính phủ phải có trách nhiệm chỉ đạo các Bộ ngành, địa phương thực hiện đúng nghị quyết của Quốc hội. Không phải cứ xong rồi lại rút kinh nghiệm, từ năm này sang năm khác “sợi dây” kinh nghiệm rút hoài không hết” (https://anninhthudo.vn/chinh-tri-xa-hoi/du-an-no-den-bu-dan-10-nam-soi-day-kinh-nghiem-rut-mai-khong-het/697190.antd).

3. Các trạm BOT luôn luôn tìm cách khai báo phí thu thấp hơn nhiều so với giá trị thu thực. Cách thu phí bằng phát vé thủ công vẫn tạo ra kẽ hở để khai báo doanh thu thấp.

“Để chậm tiến độ triển khai hệ thống thu phí tự động không dừng” trên toàn quốc là làm thất thoát cho ngân khố quốc gia nhiều chục tỷ đồng mỗi ngày. Một năm ngân khố quốc gia thâm hụt do khai báo sai tại các trạm BOT lên đến nhiều ngàn tỷ đồng.

4. Bởi thế, xin hỏi Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể: “Để chậm tiến độ triển khai hệ thống thu phí tự động không dừng” là do năng lực kém hay là vì lợi ích nhóm?

Do năng lực kém thì phải cách chức. Vì lợi ích nhóm thì phải bỏ tù. Làm thất thoát tiền của Nhà nước vài trăm triệu đồng đã phải ngồi tù, huống chi là làm thất thoát cả nhiều ngàn tỷ đồng.

5. Chừng nào còn sử dụng “Tự phê bình” và “Rút kinh nghiệm” thì chừng đó các nhóm lợi ích sẽ còn tránh được hình phạt của pháp luật, thì chừng đó tài sản quốc gia còn bị thất thoát, và chừng đó những kẻ năng lực kém còn luồn lách để lên chức vụ cao hơn.

Hãy vĩnh viễn từ bỏ “Tự phê bình” và “Rút kinh nghiệm”. Từ chức. Cách chức. Nặng hơn nữa thì theo pháp luật mà xử.

Bao giờ thì nhân dân thoát được nạn “các bộ trưởng tự nghiêm khắc phê bình”?

Bao giờ thì nhân dân thấy được “các bộ trưởng tự từ chức”?

Nhà bếp phải chịu trách nhiệm, thay vì đổ cho “con sâu làm rầu nồi canh”

01/06/2020

Khoa Lê

1-6-2020

Nhiều người dùng câu “con sâu làm rầu nồi canh” để biện hộ rằng một số ít kẻ xấu làm mất uy tín những người tốt. Nhưng họ quên rằng cũng trong câu tục ngữ trên, chỉ cần một con sâu bên trong thôi là đủ làm rầu cả nồi canh rồi.

Và nếu như đây không phải chỉ là một con sâu, mà là rất nhiều, và người ta để nguyên 99% mớ sâu đó để nấu canh thì phải nói thế nào về cái tâm của người làm bếp?

Tệ hơn nữa, những người thực khách đã phải ăn nồi canh có sâu suốt nhiều năm trời mà không có lựa chọn khác, và mỗi khi họ lên tiếng phản đối, từ ôn hoà đến gay gắt, và yêu cầu nhà bếp tiệm ăn đứng ra chịu trách nhiệm thì chỉ nhận được những lời hứa hão, hay tệ hơn là bị phê phán ngược lại là “khó tính”, “hung dữ”, “vô học”.

Nói miệng không được, thực khách kiện tiệm ăn ra toà, nhưng tiệm ăn lại được cơ quan vệ sinh an toàn thực phẩm lẫn toà án hậu thuẫn, vì họ hay đến ăn tiệm ấy và được phục vụ những món ngon đặc biệt không có sâu. Cuối cùng tiệm ăn được xử trắng án và thực khách bình dân ra về tay không.

Dĩ nhiên sau tất cả mọi việc đâu lại hoàn đó. Và đến một ngày thực khách chịu không nổi nữa, họ nổi điên lên hất đổ nồi canh và đập phá cửa tiệm, hành hung nhà bếp. Khi đó họ lại bị xã hội kết án là thành phần “nổi loạn”, “bạo lực”, “hôi của”.

Đập phá và hành hung thì hiển nhiên là sai. Nhưng trách nhiệm của tiệm ăn khi phục vụ một nồi canh đầy sâu cho khách suốt nhiều năm trời thì sao?

Cái sau là nguyên nhân dẫn đến cái trước. Khi khách đã dùng đủ mọi biện pháp để phản đối mà không được lắng nghe thì bắt buộc họ phải tìm đến phương cách bạo lực nhất để thể hiện quan điểm.

Đến đây nhiều người sẽ thắc mắc: “Tại sao không ăn tiệm khác mà cứ lao đầu vào cái tiệm bẩn bựa này?” Bởi vì đây là tiệm ăn duy nhất trong cả thị trấn.

Rồi những người đó sẽ thắc mắc tiếp: “Vậy tại sao không dọn đi nơi khác?” Dọn đi nơi khác sao được khi không có tiền và không có phương tiện?

Tại sao không phản ứng ôn hoà? Phản ứng ôn hoà rồi, mà có ai nghe đâu.

Tại sao không dùng tới pháp luật? Vấn đề là pháp luật cũng nghiêng về một bên.

Khi tiếng nói của người thực khách thấp cổ bé họng không được lắng nghe thì họ chỉ còn cách động tay chân để truyền tải thông điệp.

Nếu muốn những người đó đối thoại thì trước tiên nhà bếp phải chịu trách nhiệm và cho thấy họ chịu thay đổi. Thay vì đổ hết tội lỗi cho “con sâu làm rầu nồi canh”.

“Nhận thức ngày càng rõ ràng: Trump không phải là người thích hợp cho công việc”

01/06/2020

Die Zeit

Marcus Gatzke phỏng vấn Joseph Stiglitz 

Dịch giả: Nguyễn Văn Vui

26-5-2020

Vẫn còn có hy vọng cho nước Mỹ, Joseph Stiglitz, một khôi nguyên giải Nobel cho biết. Bởi vì cuộc khủng hoảng virus corona có thể khiến Donald Trump mất chức. Sau đó con đường cải cách sẽ rộng mở.

Joseph E. Stiglitz là giáo sư tại Đại học Columbia. Ông từng là Chủ tịch Hội đồng Cố vấn kinh tế của chính phủ Bill Clinton và Phó Chủ tịch cấp cao và là nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới. Năm 2001 ông đoạt giải Nobel về kinh tế. Giữa tháng 2 vừa qua, cuốn sách mới của ông đã được xuất bản bằng tiếng Đức: “Der Preis des Profits: Wir müssen den Kapitalismus vor sich selbst retten!” (Cái giá của lợi nhuận: Chúng ta phải cứu chủ nghĩa tư bản ra khỏi nó!)

ZEIT ONLINE: Thưa Giáo sư Stiglitz, đại dịch virus corona ảnh hưởng đặc biệt nặng nề lên Hoa Kỳ. Ông đã nghiên cứu nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế trên khắp thế giới, trong nhiều thập niên. Có bao giờ ông gặp tình trạng như thế này chưa?

Joseph Stiglitz: Cuộc khủng hoảng này ít nhất cũng tồi tệ như cuộc Đại khủng hoảng. Điều khiến nó làm nhiều người bối rối là: Chúng ta đang trải qua một cú sốc cả về cung lẫn cầu – cùng một lúc. Chuyện này chưa bao giờ xảy ra trước đây. Thất nghiệp đã tăng vọt lên khoảng 40 triệu chỉ sau mấy tuần. Chúng ta không biết đại dịch sẽ phát triển ra sao. Chúng ta cũng không biết các biện pháp mà giới chính trị sẽ áp dụng là gì. Tình trạng không rõ ràng là rất lớn.

ZEIT ONLINE: Tại Hoa Kỳ, nhiều tiểu bang đã dỡ bỏ các hạn chế. Họ hy vọng kinh tế sẽ phục hồi nhanh chóng. Điều này có thực tế không?

Joseph Stiglitz: Tôi không thể tưởng tượng rằng có một người nghiêm chỉnh nào tin tưởng nổi vào sự phục hồi nhanh chóng. Lệnh đóng cửa đã ra hồi cuối tháng 3. Lúc bấy giờ nhiều người cho rằng đó chỉ là một giai đoạn ngắn mà thôi. Những điều luật thông qua Quốc hội đều được tính sẽ mất tám hoặc có thể mười tuần – trong trường hợp xấu nhất. Mọi chương trình đều được giới hạn cho đến ngày 1/6. Bây giờ thì chúng ta đang ở trong tuần lễ trước mốc thời gian đó. Cho tới ngày đó, đại dịch chắc chắn sẽ chưa hết.

ZEIT ONLINE: Ông đánh giá như thế nào về chiến lược của chính quyền Trump cho đến nay?

Joseph Stiglitz: Nó đúng là một thảm họa. Cuộc khủng hoảng này cho chúng ta thấy một nhà nước hoạt động đàng hoàng thì quan trọng như thế nào, cũng như khoa học và chuyên môn thì cần thiết như thế nào cho một nền dân chủ. Tại Hoa Kỳ, vai trò của nhà nước bị làm giảm nhẹ và bêu xấu trong suốt 40 năm qua. Điều này đã hạn chế hết sức mọi khả năng chuẩn bị cho một cuộc khủng hoảng như hiện nay.

Chính quyền Trump đã nói xấu giới khoa học và cắt giảm mạnh ngân sách cho khoa học. Chẳng hạn, từ năm 2018 ban giám đốc của Hội đồng An ninh Quốc gia chịu trách nhiệm về lập kế hoạch và ứng phó với đại dịch đã hoàn toàn bị giải thể. Thậm chí chính phủ đương nhiệm còn làm tất cả những gì có thể, để hôm nay chúng ta còn ít chuẩn bị hơn trước nữa.

ZEIT ONLINE: Nhưng họ cũng đã đưa ra các chương trình giải cứu khổng lồ mà.

Joseph Stiglitz: Vâng, khoảng ba nghìn tỷ đô la đã được đưa ra. Nếu tính thêm các biện pháp của Fed (Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ), số tiền giải cứu còn cao gấp đôi. Nhưng rất tiếc là số chi tiêu khổng lồ này không đạt được mục đích của nó. Mục tiêu là làm chậm sự gia tăng thất nghiệp và tiền phải đến tay tầng lớp nghèo khó nhất. Chẳng có mục tiêu nào đã thực sự đạt được cả. Hạ viện đã sẵn sàng chi ra rất nhiều tiền, và việc này thì chúng ta phải khen họ. Tuy nhiên cuối cùng, các nhóm vận động hành lang của giới kinh doanh đã quyết định cho tiền chảy về hướng nào.

ZEIT ONLINE: Ông có thể đưa ra một ví dụ không?

Joseph Stiglitz: Một trong những khiếm khuyết lớn nhất của nền kinh tế Mỹ là hệ thống an sinh xã hội tư nhân và công. Nếu lấy các nước phát triển ra so sánh, thì Hoa Kỳ có hệ thống an sinh xã hội yếu nhất. Ví dụ, ở Mỹ luật không ràng buộc trả lương tiếp cho công nhân viên khi họ nghỉ bệnh.

Giữa đại dịch, người ta không muốn những người bị bệnh mà phải đi làm. Tuy nhiên, hàng triệu người Mỹ sống theo kiểu tay làm hàm nhai. Họ không có một chút dự trữ nào cả. Do đó Quốc hội đã quyết định các hãng xưởng phải trả lương tiếp cho công nhân viên của mình, nếu có ai phải nghỉ bệnh vì bị nhiễm virus corona. Nhưng phe vận động hành lang của các công ty lớn đã thành công trong việc đòi miễn trừ cho tất cả các công ty có hơn 500 nhân viên trở lên. Nói cách khác, luật pháp không có hiệu lực đối với hơn một nửa số công nhân viên ở Mỹ.

ZEIT ONLINE: Ông vừa đề cập đến vấn đề thất nghiệp lan rộng. Một số chuyên gia tin rằng cuộc khủng hoảng này sẽ đẩy nhanh quá trình số hóa và tự động hóa trong kinh tế. Có bao nhiêu công việc hiện tại sẽ bị mất vĩnh viễn?

Joseph Stiglitz: Nền kinh tế Mỹ đang trải qua một sự chuyển đổi lớn. Hồi khủng hoảng tài chính năm 2008 cũng vậy. Và tất nhiên, những cuộc khủng hoảng như vậy sẽ làm cho cấu trúc kinh tế thay đổi nhanh hơn. Chúng ta lấy ví dụ ngành buôn bán lẻ: ngành này rất khó cạnh tranh với các nhà bán lẻ trên mạng như Amazon. Cuộc khủng hoảng này sẽ làm mất nhiều việc làm trong những ngành như vậy, và chỉ một số ít chỗ làm sẽ quay trở lại. Hoặc là các hãng hàng không: Họ sẽ mất nhiều thời gian mới vượt qua được cuộc khủng hoảng. Nhiều công ty đã nhận ra rằng các hội nghị trực tuyến cũng có thể thay thế rất tốt các hội nghị quốc tế và tiết kiệm nhiều tiền máy bay cho nhân viên.

ZEIT ONLINE: Cách phát triển này có ý nghĩa nào đối với một quốc gia, mà sự bất bình đẳng đã lên khá cao và ý chí để tái phân phối lại khá thấp?

Joseph Stiglitz: Nếu giới chính trị không có các biện pháp cải tổ, bất bình đẳng xã hội sẽ tiếp tục gia tăng. Đó là lý do tại sao cuộc bầu cử tháng 11 đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Chính quyền Trump ra sức bảo vệ các ngành công nghiệp cũ. Các ngành công nghiệp như than đá sẽ không phải là một phần của nền kinh tế năng động trong tương lai, dựa trên tri thức. Trong khi đó, đảng Dân Chủ quan tâm nhiều hơn về bất công xã hội ở Mỹ, họ muốn chuyển đổi nền kinh tế về hướng xã hội hơn. Do đó cuộc bầu cử tháng 11 là một quyết định về đường hướng phát triển. Nếu người dân chọn con đường của Trump thì thất nghiệp và bất bình đẳng sẽ vẫn còn cao trong dài hạn. Nếu ông ta thắng cử, Hoa Kỳ sẽ gặp rất nhiều khó khăn, nhưng phần còn lại của thế giới cũng sẽ gặp số phận tương tự.

“Chúng ta vẫn sống trong một nền dân chủ, cho dù nó còn nhiều thiếu sót”

ZEIT ONLINE: Ông dự đoán ra sao về những gì sắp tới?

Joseph Stiglitz: Cuộc khủng hoảng đã làm tăng đáng kể khả năng Trump sẽ thất cử. Nhiều người nhận ra rằng, đất nước này đang cần một chính phủ đàng hoàng, rằng khoa học là rất quan trọng, và lợi ích nhóm thường là nguy hiểm cho toàn xã hội. Thêm vào đó là vấn đề nhân cách đặc biệt của Donald Trump. Trong dân chúng, nhận thức ngày càng rõ ràng rằng, Trump là người không đúng cho việc cai trị đất nước trong một cuộc khủng hoảng như thế này. Một người xúi dân uống chất khử trùng để giết virus corona hoặc xách động dân vi phạm luật pháp ở Michigan.

ZEIT ONLINE: Ngay cả khi Trump thất cử, ông lấy sự lạc quan ở đâu mà nói Mỹ sẽ có chuyển đổi thực sự? Ông đã từng đề cập đến sức mạnh của đồng tiền trong chính trị Hoa Kỳ. Cho đến nay sức mạnh này không hề giảm, bất kể là ai đang làm chủ tòa Bạch Ốc.

Joseph Stiglitz: Đúng vậy. Tuy nhiên, có đa số mạnh mẽ trong đảng Dân chủ rất quan ngại sức mạnh của đồng tiền và các nhóm vận động hành lang. Thêm vào đó, trong dân chúng có khoảng hai phần ba người Mỹ muốn thay đổi – ví dụ, phải kiểm soát vũ khí chặt chẽ hơn, phải nâng mức lương tối thiểu lên hoặc phải xây dựng hệ thống bảo hiểm y tế cho mọi người dân. Đặc biệt trong giới trẻ, ý chí thay đổi này là rất lớn.

ZEIT ONLINE: Ý muốn thay đổi này có được từ đâu?

Joseph Stiglitz: Cuộc khủng hoảng hiện tại đã làm lung lay niềm tin vào thị trường Mỹ. Ví dụ, thị trường không sản xuất nổi khẩu trang hoặc thiết bị bảo hộ cần thiết. Chúng ta phải tưởng tượng đó là những giọt nước nhỏ xuống liên miên trên đá, làm xói mòn những tư tưởng phổ biến ở Hoa Kỳ. Như hồi năm 2008, thị trường không tạo ra việc làm cho người dân như đã hứa hẹn.

ZEIT ONLINE: Nhưng người thắng các cuộc bầu cử sơ bộ không phải là ông Bernie Sanders của cánh tả, mà là ông Joe Biden của phe ôn hòa.

Joseph Stiglitz: Việc Joe Biden giành chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ đã bị một số người hiểu lầm là một chiến thắng của phe cấp tiến trong đảng. Tuy nhiên, với nhiều người dân Mỹ, ưu tiên cao nhất là Trump phải ra khỏi tòa Nhà Trắng. Trump thật sự là một mối nguy cho nền kinh tế của chúng ta, cho nền dân chủ của chúng ta và cho đất nước chúng ta. Đó là lý do tại sao đảng Dân chủ đã bỏ phiếu cho ứng cử viên có cơ may chiến thắng lớn nhất trước Trump. Tôi luôn luôn nhận ra điều này trong nhiều cuộc trò chuyện của tôi trên mọi miền đất nước. Một điều mà chúng ta không nên quên: Biden đã được Barack Obama chọn để đại diện cho phe tả trong đảng. Điều này cho thấy, đảng Dân Chủ đã có nhiều thay đổi trong những năm gần đây.

ZEIT ONLINE: Cuộc khủng hoảng đang làm cho nợ công của Hoa Kỳ tăng lên gấp bội. Một tổng thống mới liệu có còn đủ không gian để vung tay điều động chuyện lớn không?

Joseph Stiglitz: Còn đủ lắm chứ. Thuế doanh nghiệp có thể được tăng lên mà không làm cho đầu tư giảm lại. Chúng ta cũng sẽ tìm sự đóng góp nhiều hơn từ tầng lớp chóp bu các thành phần đại giàu có. Thuế thừa kế có thể ngăn nước Mỹ khỏi trở thành một chế độ tài phiệt do toàn người giàu thống trị. Và một loại thuế CO₂, nếu được thiết lập tốt, cũng sẽ rất có ý nghĩa. Tất cả có thể đem lại hàng ngàn tỷ đô la cho quốc gia. Ngoài ra, lãi suất – và do đó gánh nặng lãi suất cho chính phủ – sẽ vẫn ở mức thấp trong dài hạn.

ZEIT ONLINE: Khi nghe ông nói, người ta có thể đi đến kết luận rằng, cuối cùng Donald Trump cũng đã làm được một điều tốt: Chính các hành vi sai trái lâu nay của Trump đã làm cho nhiều người dân tỉnh mộng và thấy ra rằng một sự chuyển đổi triệt để của Hoa Kỳ là điều vô cùng cấp thiết.

Joseph Stiglitz: Vâng. Ít nhất đó là một chút ánh sáng ở cuối chân trời mà tôi hy vọng. Trong tháng 11 tới chúng ta sẽ xem liệu niềm hy vọng này có đúng không. Chúng ta vẫn sống trong một nền dân chủ, cho dù nó còn nhiều thiếu sót. Chỉ cần người dân đi bầu đông đủ là chúng ta có thể cải tổ hệ thống của đất nước.

______

Nguồn: Joseph Stiglitz: “Das Bewusstsein wächst, dass Trump nicht der Richtige ist”, Die Zeit

Tương ngộ tự do

01/06/2020

Tâm Chánh

1-6-2020

Một lịch sử chưa phải đã xa, một cộng đồng người Trung Quốc “tị nạn chính trị” vào nước ta được người Việt đùm bọc cưu mang.

Những người Minh hương không chỉ bén rễ, xanh cây thành cộng đồng người Việt gốc Hoa. Họ được chính trị Việt Nam trao cho họ cơ hội và người Trung Quốc đã làm nên điều tuyệt vời tạo ra sắc hồn của các đô thị ngoại thương suốt các cảng thị Chămpa, Phù Nam.

Rời khỏi khung cảnh chật chội gò bãi khi cánh cửa phát triển kinh tế hàng hoá bị chính trị chính thống trói cột trong khuôn khổ kinh tế nhất sĩ nhì nông, từ thế kỉ 15-16, người Việt Nam chọn con đường xuôi Nam.

Cũng là độ đó, người Trung Quốc theo đuổi giao thương bắt đầu số phận luân lạc, do chính sách đóng cửa của Thanh triều.

Ra đi là sự đánh liều.

Nhưng vùng đất mới dù mới được người Việt kiến tạo, khai phá đã chào đón những số phận luân lạc ấy cùng dưới một bầu trời đủ khoáng đạt không chỉ cho sinh kế, mà cho cả thân phận con người.

Cuộc dấn thân tìm kiếm tự do từ giao thương và thị trường của cả người Việt và người Minh Hương tương ngộ trong một hành trình đặc sắc: Nam tiến.

Có lẽ khác nhiều những điều sách vở sơ lược, công cuộc nam tiến của người Việt Nam lại bắt đầu như một cuộc vượt thoát cá nhân khỏi khung cảnh bế tắc của mình ở nguyên xứ.

Liều mình làm một cuộc thiên di, tối thiết là mưu cuộc sinh tồn.

Ngay như họ Nguyễn, đó là một cuộc đào thoát khỏi một cuộc thanh trừng quyền lực trong một dòng họ quân phiệt. Cuộc đào thoát của Nguyễn Hoàng khỏi sự vây bủa của anh rể Trịnh Kiểm đã mở ra cục diện cạnh tranh chính trị Đàng Ngoài, Đàng Trong. Đàng Trong trong thế tự cường đã thực thi một nền chính trị cải cách chưa từng có tiền lệ, để trong vòng chưa tới 100 năm xứ Đàng Trong đã như một quốc gia hùng mạnh.

Hay những cuộc vượt thoát trong các trận đói tàn khốc vì thiên tai địch hoạ xứ Thanh, xứ Nghệ. Hay cùng cực như các tội đồ. Hoặc thân phận của lớp người hạ đẳng như Đào Duy Từ…

Mỗi một hành trình thân phận ấy ít nhiều đã phải vượt lên luân thường của trật tự kinh tế xã hội cũ để rồi những bước chân ban sơ vẹt thành sinh lộ mang tên Đàng Trong.

Trên vùng đất mới họ không chỉ phát huy cao độ năng lực của chính họ, mà còn được khẳng định bằng hệ qui chiếu nhân cách mới. Đàng Trong đã là một quốc gia tuyển mộ thực tài, kể cả từ lớp dân manh lệ và sử dụng họ đến tận chóp đỉnh quyền lực xứ sở.

Chẳng phải phận con hát như Đào Duy Từ, hay dáng vẻ lệch giới của Lê Văn Duyệt, sẽ còn ngụp lặn làm người trên đất cũ, mãn kiếp thấp hèn?

Mấy anh em nhà buôn Tây Sơn liệu có thoát khỏi bóng tối con buôn để giành được quyền lực chính trị nếu còn lắt lay, thập thò ở Hoan, Ái?

Người Đàng Trong, ngay cả làm nhà binh chuyên nghiệp, họ cũng thoải mái như đi làm mướn, có được quyền chọn chủ, khi theo Tây Sơn hay theo phò Nguyễn Ánh. Nếu quản thủ khiến họ không phục thì họ đăng lính cho bên đối địch.

Trong Hoàng Việt Hưng Long chí, một quyển sách được hậu duệ Ngô gia văn phái viết hồi cuối thế kỉ 19, được nhà xuất bản Hồng Đức xuất bản bản dịch từ bản tiếng Pháp kể câu chuyện Nguyễn Ánh năm lần vào thành Gia Định vật trận chiến trên sông Sài Gòn giữa Tây Sơn và Nguyễn Ánh chẳng khác nào Xích Bích.

Nhưng khi Nguyễn Ánh viện tới Chiêu Tăng Chiêu Sương, thì một vị tướng vốn đã mấy lần theo rồi lìa quân Tây Sơn, về đầu dưới trướng Nguyễn Huệ và là người bày mưu, lập kế chặn đánh giặc Xiêm ở Rạch Gầm Xoài Mút, còn truy đuổi Chiêu Tăng Chiêu Sương trên nhiều ngõ sông rạch Nam Bộ.

Các tướng lĩnh bại trận của nhà Minh như Trần Tuấn Tài, Trần Thượng Xuyên, Dương Ngạn Địch liệu có thoát khỏi vòng đời quân phiệt nếu không gian chính trị Đàng Trong không cho họ thân phận những người khai phá, mở cõi. Chính họ đã tạo ra một căn cước khác cho họ từ Nông Nại, Mỹ Tho, Ba Xuyên…

Hay họ Mạc còn luân lạc ngoài biên viễn Hà Tiên, sớm hàng tối trốn, khi với Chân Lạp, lúc với Xiêm La, để rồi chỉ bằng một cái gật đầu của chúa Nguyễn đã đường hoàng bước vào triều, được tôn vinh như một phó vương của người Việt.

Tượng đài Mạc Cửu tại thị xã Hà Tiên. Ảnh: BTLSQG

Người Việt, người Hoa và cả cư dân bản địa có chung tương ngộ tự do để cùng phấn đấu cho đời mình, đời con cháu mình.

Đoan quận công Nguyễn Hoàng dùng chính hàng binh của mình lập ấp mở làng, thực thi một nền chính trị khoan hoà cởi mở, đổi thế trọng nông sang phát triển ngoại thương, tiềm lực quốc gia được củng cố từ các mặt hàng nông sản đến việc hồi sinh thương cảng Hội An giao dịch với người Nhật, người Tàu, mở ra một tầm nhìn biển chưa từng có trong lịch sử người Việt, và có lẽ của cả người Tàu khi đó. Từ những năm tháng đó, chính những người Việt gốc Chăm phò họ Nguyễn đã tiến ra xác định chủ quyền của Đàng Trong ở Bãi Cát Vàng.

Chính tầm nhìn biển đó làm người Việt, người Minh Hương, người bản địa đã cùng gắn bó số phận của mình trong đại cục phát triển hàng trăm năm sau đó trên suốt vùng đất phương Nam.

Diễn dịch bằng tư duy chính sách hiện thời thì Đàng Trong là một khung cảnh xã hội hoá năng lực phát triển, ý chúa, lòng dân thuận chiều.

Nhà nước dường như tập trung chủ yếu cho việc tăng cường năng lực quốc phòng, an ninh, thực hành yêu cầu đó như một lợi thế cạnh tranh.

Cha con Mạc Cửu, Mạc Thiên Tứ đem xứ Hà Tiên đầu phục chúa Nguyễn sau khi đã đầu phục Chân Lạp hay bị Xiêm La cướp phá, bắt giam gần như cả gia tộc.

Uy vũ của Lê Văn Duyệt có lẽ cũng từ vị thế quân lực, kết hợp cùng mối giao hảo với người Anh mà vị tổng trấn Gia Định lừng danh này triển khai.

Chính trị Đàng Trong còn là sự thu phục rộng rãi dân tâm qua phép dùng người, giao việc và có phương thức quản trị ngân sách hiệu quả hơn Đàng Ngoài cũng như các chính quyền bản địa.

Quả như vật đổi sao dời.

Việt Nam trong ngàn năm chính trị cố cựu sông Hồng không có cải cách chính trị nào đột phá mạnh mẽ như vậy.

Nhưng chỉ chừng đó thôi, cả người Việt lẫn người Hoa vốn chỉ có viễn cảnh Nghiêu Thuấn làm giấc mơ. Khi có quyền lực chính trị trong tay thì cũng là lúc giấc mộng tự do chọn con đường chiêu an về chính thống.